Skip to Content

Omega Pharma komt Zaffranax voorstellen: een product op basis van Safraanextract en vitamine B-complex. Indicatie: Burn-out, depressie, angst. Volgens een (kleinschalige) studie zou het beter werkt dan placebo. Maar kan het tippen aan klassieke medicatie?

Het lijkt erop dat er evidentie bestaat rond het gebruik van C. sativus L. of saffraanextract bij depressie. Bepaalde onderzoeken tonen aan dat het effect vergelijkbaar is met dat van 20 mg fluoxetine en 100 mg imipramine. Let wel, in de studies werden enkel patiënten met milde tot matige unipolaire depressie geïncludeerd. Uitspraken over het effect bij bipolaire depressie kunnen op dit moment niet worden gedaan. Met andere antidepressiva werd het niet vergeleken. Saffraanextract lijkt relatief veilig. We kunnen bijgevolg besluiten dat producten zoals Zaffranax wel een plaats kunnen hebben in de apotheek, maar raden het veiligheidshalve best enkel aan bij stemmingsstoornissen of milde depressieve klachten.

Saffraan, een keizerlijk middel met eeuwen geschiedenis.

Saffraan, ongeveer het duurste kruid ter wereld, werd eeuwen geleden gezien als een wondermiddel tegen heel wat kwalen. Uit Griekse fresco’s van meer dan 3600 jaar geleden kan men afleiden dat de stamper van de Saffraanplant Crocus sativus (C. Sativus) reeds als geneesmiddel werd gebruikt. Oude boeken uit de Mongoolse dynastie vermelden dat langdurig gebruik van saffraan een mensenhart gelukkig maakt en ook de Perzische keizer bleek eens fervente voorstander ervan. Een Engels herbalist schreef in 1862 ‘Saffron hath power to quicken the spirits, and the virtue thereof pierceth by and by to the heart, provoking laughter and merriness…’ [1].

Vandaag de dag wordt Saffraan vooral in het Midden-Oosten nog steeds frequent gebruikt, zowel als afrodisiacum als voor meer medische aandoeningen waaronder gastro-intestinale krampen en indigestie, depressie en angst, ontstekingen en kanker. Meerdere bronnen vermelden tevens het gebruik als emmenagogum (middel om de menstruatie op gang te brengen) en wijzen op een antistollingseffect [1,2].

Berust het hedendaags gebruik bij depressie op pure traditie of is er meer evidentie?

Ondanks het feit dat in Europa saffraan, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Sint-Janskruid, weinig of niet ingeburgerd is, vinden we toch recente, methodologisch vrij goed onderbouwde studies terug rond het gebruik van saffraan bij depressie. Ook al zijn ze relatief kleinschalig en kortdurend (meestal 6 weken), toch gaat het telkens om gerandomiseerde, dubbelblinde en gecontroleerde studies waarin gebruik gemaakt wordt van gevalideerde meetschalen zoals de HAMD (Hamilton Depression Score) en degelijk omschreven in- en exclusiecriteria [2-8]. Placebo-gecontroleerde studies met 30 mg C. Sativus extract per dag, wijzen op een significante verbetering van de gemoedstoestand ten opzichte van placebo, zonder dat er meer bijwerkingen worden gemeld [2-3,8]. Studies waarin 30 mg saffraanextract vergeleken wordt met fluoxetine of imipramine suggereren een gelijkaardig effect. Qua bijwerkingen wijst de studie met imipramine op een significant meer voorkomen van droge mond en sedatie in de imipraminegroep. Andere nevenwerkingen zijn niet significant verschillend, maar er is wel een zekere trend te merken dat het saffraanextract toch minder hinder geeft wat betreft seksuele dysfunctie en tremor ten aanzien van fluoxetine [4-7].

2 studies gaan specifiek over de invloed van C. Sativus op seksuele dysfuncties na 40 mg fluoxetine-inname. Bij mannen zou het toevoegen van saffraan aan de fluoxetinetherapie de erectiestoornissen ten goede komen alsook de algemene tevredenheid over de geslachtsgemeenschap [9]. Bij vrouwen zou het de opwinding verhogen en de pijn bij het vrijen reduceren [10]. Op het orgasme op zich bleek saffraan geen invloed te hebben [9-10].

C. sativus zou ook in geval van premenstrueel syndroom een positief effect ressorteren op gemoedsstoornissen en andere symptomen zoals krampen, opgeblazen gevoel en toegenomen eetlust [11].

Ook al zijn de tot op heden uitgevoerde studies misschien wat preliminair en kleinschalig, toch besluiten recente reviews en meta-analyses allen dat er voldoende bewijs is voor het gebruik van C. sativus bij milde tot matige depressie en kennen er evidentiegraad A aan toe (zie tabel). Wel wijzen ze erop dat er nood is aan grootschalige en lage-termijnstudies om de exacte plaats van C. sativus binnen de behandeling van depressie en angst te kunnen bepalen, alsook uitspraken te doen rond de veiligheid ervan [1,12-14].

 

Tabel: Evidentiegraad voor enkele fytotherapeutische producten in geval van depressie of angst.

Bestanddeel

Indicatie

Toegekende evidentiegraad

Bernagie (Borago officinalis L)

Depressie

B

Kamille (Matricaria recutita)

Angst

B

Ginkgo (Ginkgo biloba)

Angst

B

KAVA (Piper methysticum)

Angst

A

Lavendel (Lavendula spp.)

Depressie

B

Passibloem (Passiflora incarnata)

Angst

B

Rozewortel (Rhodiola rosea)

Depressie

B

Saffraan (Crocus sativus)

Depressie

A

Gildkruid (Scutellaria lateriflora

Angst

C

St Janskruid (Hypericum perforatum)

Depressie

A

Evidentiegraad A: Meta-analyses of meerdere positieve RCTs (Randomized Clinical Trials) beschikbaar; B: Enkel 1 positieve RCT of meerdere positieve RCTs maar ook negatieve RCTs; C: Eén of meerdere studies met slechte methodologie of aanhoudend resultaten die mekaar tegenspreken.

 

Nochtans lijkt saffraanextract relatief veilig. In de studies die tot op heden gedaan werden kwamen geen noemenswaardige problemen naar voor. Nausea, hoofdpijn en verhoogde eetlust waren de meest gemelde neveneffecten. Het is echter niet altijd duidelijk of de extracten die gebruikt worden in de studies identiek zijn qua samenstelling als het extract van Zaffranax, aangezien de kwantiteit van de actieve bestanddelen (saffran en crocin) niet altijd wordt vermeld in de studies. Extracten die wel kwantitatief beschreven worden zijn doorgaans iets lager gedoseerd dan het Zaffranaxextract.

Echter, doseringen tot 1,5 g per dag worden als veilig aanzien. Toxische effecten worden pas gemeld vanaf 5 g. Aangezien de dagdosis van de saffraanextracten uit de studies alsook het extract in Zaffranax veel lager ligt, kunnen we rekenen op een grote veiligheidsmarge. Wel wordt voorzichtigheid aangeraden bij patiënten met bloedstollingsproblemen of bij hen die anti-coagulerende medicatie krijgen toegediend [15].

Enkele farmacologische beschouwingen

Het exacte werkingsmechanisme van saffraanextract is op dit moment niet volledig opgehelderd. Wel weet men dat de gebruikte extracten drie hoofdcomponenten bevatten, nl. crocin, picrocrocin en safranal, naast carotenoïden, carbohydraten, proteïnen, anthocyanines, diverse vitamines en mineralen. Men vermoedt dat vooral crocin en in zekere mate ook safranal, de belangrijkste bijdrage leveren wanneer het gaat over de neuromodulerende werking en het effect op depressie. Beide stoffen hebben wellicht een inhiberende invloed op de opname van dopamine, noradrenaline en serotonine [14]. Of het ook werkt via de inhibitie van mono-amino-oxidase is minder duidelijk. Crocin heeft een zwakke inhiberende werking op MAO; safranal inhibeert dit enzym niet. Wel stelde men recent vast dat bepaalde semisynthetische afgeleiden van C. sativus wel MAO-inhibitie veroorzaakten. Volgens de onderzoekers hebben dergelijke afgeleide substanties daarom ook een zeker potentieel bij neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer en Parkinson [16,17].

De meeste studies gebruikten het extract gemaakt uit de stamper van saffraan. Aangezien dit een dure grondstof is heeft men ook extracten uit de bloembladen op effectiviteit onderzocht. Ook dit goedkopere alternatief bleek een antidepressieve werking te vertonen, vergelijkbaar met de extracten uit de stamper [2,8].

In concreto

Het lijkt erop dat er evidentie bestaat rond het gebruik van C. sativus L. of saffraanextract bij depressie. Let wel, in de studies werden enkel patiënten met milde tot matige unipolaire depressie geïncludeerd. Uitspraken over het effect bij bipolaire depressie kunnen op dit moment niet worden gedaan. Mogelijk biedt saffraanextract eveneens soelaas bij angststoornissen maar dit werd tot op heden enkel pre-klinisch onderzocht [18].

Bepaalde onderzoeken tonen aan dat het effect vergelijkbaar is met dat van 20 mg fluoxetine en 100 mg imipramine. Met andere antidepressiva werd het niet vergeleken. We houden in het achterhoofd dat uit de meest recente Cochrane meta-analyse rond antidepressiva blijkt dat sertraline en venlafaxine (en mogelijk ook andere antidepressiva) een beter effectiviteitsprofiel hebben dan fluoxetine – en dus wellicht ook dan het natuurlijke saffraanextract [19].

We kunnen bijgevolg besluiten dat producten zoals Zaffranax wel een plaats kunnen hebben in de apotheek, maar raden het veiligheidshalve best enkel aan bij stemmingsstoornissen of milde depressieve klachten.

Zaffranax bevat volgende bestanddelen: 70 mg Saffraanextract, waarvan 2% (1,4 mg) saffranal en 4% (2,8 mg) crocine. Verder bevat het de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van vitamine B1,2,3,6,8,9 en 12. Er wordt aanbevolen te starten met 1 capsule en de dosis  in geval van onvoldoende resultaat na 2 weken te verhogen tot 2 per dag.

Aangezien het werkingsmechanisme niet geheel opgehelderd is, is het aangewezen het niet te combineren met andere antidepressiva om interacties te vermijden (alhoewel het gebruik samen met 40 mg fluoxetine in studies van 4 weken tot nog toe geen problemen aan het licht bracht). Aan patiënten onder anticoagulerende therapie raden we het best niet aan, althans niet zonder medeweten van de arts. Ook bij bejaarden en/of patiënten onder polymedicatie is het aangewezen eerder terughoudend te zijn zolang er niet meer geweten is over de farmacodynamie en –kinetiek van dergelijke natuurlijke extracten.

Referenties: 

[1] Dwyer AV, Whitten DL, Hawrelak JA. Herbal medicines, other than St. John’s Wort in the treatment of depression: a systematic review. Altern Med Rev 2010; 16 (1): 40-49.

[2] Moshiri E, Basti AA, Noorbala AA, et al. Crocus sativus L. (petal) in the treatment of mild-to-moderate depression: a double-blind, randomized and placebocontrolled trial. Phytomedicine 2006;13:607-611.

[3] Akhondzadeh S, Tahmecebi-Pour N, Noorbala AA, et al. Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytother Res 2005;19:148-151.

[4] Shahmansouri N, Farokhnia M., Abbasi S. et al. A randomized, double-blind, clinical trial comparing the efficacy and safety of Crocus sativus L. with fluoxetine for improving mild to moderate depression in post percutaneous coronary intervention patients. Journal of Affective Disorders 2014; 155: 216-222.

[5] Noorbala AA, Akhondzadeh S, Tahmacebi-Pour N, Jamshidi AH. Hydroalcoholic extract of Crocus sativus L. versus fluoxetine in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized pilot trial. J Ethnopharmacol 2005;97:281-284.

[6] Basti AA, Moshiri E, Noorbala AA, et al. Comparison of petal of Crocus sativus L. and fluoxetine in the treatment of depressed outpatients: a pilot double-blind randomized trial. Prog Neuro-Psychopharmacol Biol Psychiatry 2007;31:439-442.

[7] Akhondzadeh S, Fallah-Pour H, Afkham K, et al. Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: a pilot double-blind randomized trial. BCM Comp Altern Med 2004;4:12.

[8] Basti AA, Ghoreishi SA, Noorbala AA, et al. Petal and stigma of Crocus sativus L. in the treatment of depression: a pilot double-blind randomized trial. J Med Plants 2008;7:29-36.

[9] Modabbernia A., Sohrabi H., Naschi AN et al. Effect of saffron on fluoxetine-induced sexual impairment in men : randomized double-blind placebo-controlled trial. Psychopharmacology 2012; 223: 381-388.

[10] Kashani L., Raisi F., Saroukhani S. et al. Saffron for treatment of fluoxetine-induced sexual dysfunction in women : randomized double-blind placebo-controlled study. Hum. Psychopharmacol Clin Exp 2013; 28: 54-60.

[11] Agha-Hosseini M., Kashani L. & Aleyseen A. et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome : a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG 2008; 115: 515-519.

[12] Sarris J. et al. Herbal medicine for depression, anxiety and insomnia: a review of psychopharmacology and clinical evidence. European Neuropsychopharmacology 2011; 21: 841-860.

[13] Hausenblas HA, Saha D, Dubyak PJ et al. Saffron (Crocu sativus L) and major depressive disorder: a meta-analysis of randomized clinical trials. J Integr Med 2013; 11 (6): 377-383.

[14] Alavizadeh SH & Hosseinzadeh H. Bioactivity assessment and toxicity of crocin: a comprehensive review. Food and Chemical Toxicity 2014; 64: 65-80.

[15] Lopresti AL & Drummond PD. Saffron (Crocus sativus) for depression: a systematic revew of clinical studies and examination of underlying antidepressant mechanism of action. Hum Psychopharmacol Clin Exp 2014; 29: 517-527.

[16] De Monte C, Carradori S, Chimenti P et al. New insights into the biological properties of Crocus sativus L.: chemical modifications, human monoamine oxidase inhibition and molecular modeling studies. European Journal of Medicinal Chemistry 82 (2014): 164-171.

[17] Wang Y, Han T, Zhu Y et al. Antidepressant properties of bioactive fractions from the extract of Crocus sativus L. J Nat Med 2010; 64: 24-30.

[18] Sarris J , McIntyre E, Camfield DA. Plant-based medicines for anxiety disorders, Part 1: a review of preclinical studies. CNS Drugs. 2013 Mar;27(3):207-19.

[19] Magni LR, Purgato M, Gastaldon C et al. Fluoxetine versus other types of pharmacotherapy for depression. Cochrane Database Syst Rev 2013; Jul 17;7: CD004185.

 

 

Auteur:
Lies Leemans

Datum laatste actualisatie: 28 november 2014

Expert: 
liels4316