Skip to Content

Een patiente vraagt of langdurige inname van pantoprazol (20 mg,soms 40 mg) iets kan te maken hebben met haar chronisch ijzertekort? Diverse artsen hebben op de vraag geen duidelijk antwoord gegeven. Beinvloedt pantoprazol de opname van ijzersupplementen?

PPI worden inderdaad geassocieerd met een verhoogd risico van vitaminen- en mineralentekort, meer bepaald met betrekking tot vitamine B12, vitamine C, calcium, ijzer en magnesium. Die risico's worden relatief laag geacht maar kunnen bij oudere of ondervoede personen toch grotere impact hebben. Wellicht veroorzaken PPI zelf geen ijzertekort maar zorgen ze wel voor een minder goede respons op ijzersupplementen bij PPI-gebruikers met een reeds bestaand ijzertekort.

Protonpompinhibitoren (PPI) zijn zeer efficiënt en vormen de eerste keuzemiddelen bij aandoeningen zoals gastro-oesofagale refluxziekte, slokdarmontstekingen, dyspepsie en maagulcus. In ambulante omstandigheden worden PPI soms (te?) snel en langdurig ingezet zonder de nood daartoe regelmatig te herevalueren [1].

De invloed van PPI op de ijzerhuishouding is nog onvoldoende gekend maar is wellicht niet dramatisch. Het is bekend dat maagzuur de solubilisatie van ijzerzouten uit plantaardige bronnen in de hand werkt en op die wijze de absorptie faciliteert. Gemiddeld is 66% van het ingenomen ijzer afkomstig van plantaardige voeding. Het overige  voedingsijzer komt uit dierlijke bronnen (heem-ijzer) waaruit het heel wat moeilijker is vrij te maken en waarvan de biologische beschikbaarheid bijgevolg een stuk lager is [1].  Theoretisch zouden we kunnen verwachten dat een verminderde maagzuursecretie de beschikbaarheid van ijzer ongunstig moet beïnvloeden. Bij een groep patiënten met het Zollinger-Ellison syndroom die 10 jaar lang PPI kregen, werd nochtans geen klinisch significant ijzertekort vastgesteld [2]. Anderzijds zijn er wel meerdere case-rapporten die een verband tussen ijzertekort en PPI suggereren. Het gaat dan om PPI-gebruikers met een reeds bestaand ijzertekort dat niet verbetert door ijzersuppletie, wel na stopzetting van de PPI-therapie [3,4]. Uit een andere studie bleek dat bij PPI-gebruikers de hemoglobine en hematocriet significant dalen. De odds ratio voor een hemoglobineverlaging met 1.0 g/dl onder chronische PPI-therapie bedroeg 5.03 (95% CI = 1.71–14.78, p < 0.01), terwijl de odds ratio voor een hematocrietdaling met 3% 5.46 (95% CI = 1.67–17.85, p < 0.01) bedroeg [1].  Ook andere auteurs maken melding van een vertraagde respons op ijzersuppletie bij PPI-gebruikers met ijzertekort [5].

Terwijl de gegevens over een mogelijk ijzertekort vooralsnog niet consistent genoeg blijken te zijn om daarover officiële waarschuwingen de wereld in te sturen [6], zijn de standpunten in verband met magnesium en calcium veel meer uitgesproken. Zowel magnesiumtekorten als calciumtekorten, inclusief een verhoogd risico voor breuken, als gevolg van chronische PPI-therapie zijn vandaag goed gedocumenteerd en zijn beide aanleiding geweest tot  FDA-waarschuwingen [7,8].

PPI worden dus inderdaad geassocieerd met een verhoogd risico van vitaminen- en mineralentekort, meer bepaald met betrekking tot vitamine B12, vitamine C, calcium, ijzer en magnesium. Die risico's worden relatief laag geacht maar kunnen bij oudere of ondervoede personen toch grotere impact hebben. Ze zijn dan ook een argument om niet roekeloos om te gaan met het gebruik van PPI [1].

Referenties: 

[1] Heidelbaugh JJ.,  Proton pump inhibitors and risk of vitamin and mineral deficiency: evidence and clinical implications, Ther Adv Drug Saf. 2013 Jun;4(3):125-33.

[2] Stewart CA, Termanini B, Sutliff VE, Serrano J, Yu F, Gibril F, Jensen RT., Iron absorption in patients with Zollinger-Ellison syndrome treated with long-term gastric acid antisecretory therapy, Aliment Pharmacol Ther. 1998 Jan;12(1):83-98.

[3] Sharma VR, Brannon MA, Carloss EA., Effect of omeprazole on oral iron replacement in patients with iron deficiency anemia, South Med J. 2004 Sep;97(9):887-9.

[4] Hutchinson C, Geissler CA, Powell JJ, Bomford A., Proton pump inhibitors suppress absorption of dietary non-haem iron in hereditary haemochromatosis, Gut. 2007 Sep;56(9):1291-5.

[5] McColl KE., Effect of proton pump inhibitors on vitamins and iron, Am J Gastroenterol. 2009 Mar;104 Suppl 2:S5-9.

[6] Roulet L, Vernaz N, Giostra E, Gasche Y, Desmeules, Adverse effects of proton pump inhibitors: should we worry about long-term exposure? J.Rev Med Interne. 2012 Aug;33(8):439-45.

[7] Anonymous, FDA Drug Safety Communication: Low magnesium levels can be associated with long-term use of proton pump inhibitor drugs (PPIs)), Food and Drug Administration (FDA) (2011).

[8]Anonymous, FDA Drug Safety Communication: Possible increased risk of fractures of the hip, wrist, and spine with the use of proton pump inhibitors, Food and Drug Administration (FDA) (2011).

 

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 25 november 2014

Expert: 
lucls5261