Skip to Content

Een patiënt heeft last van eczema op zijn been. Hij draagt ook steunkousen. Kunnen deze steunkousen kwaad voor het eczema? Of laat hij deze beter uit? Hij heeft er zelf geen last van, maar hoorde dat het beter was om het eczeem niet af te dekken.

Wanneer blijkt dat het gaat om een veneus eczeem raden we aan om de steunkousen te blijven dragen en zo de oorzaak van het eczeem aan te pakken. Ook in het geval van een contacteczeem raden we aan de steunkousen te blijven dragen om verdere veneuze problemen te voorkomen. Emollientia en topische corticosteroïden kunnen aangewend worden, maar corticosteroïden worden best enkel ’s avonds aangebracht na het verwijderen van de steunkousen, omdat er onder occlusie steeds een verhoogd risico bestaat op systemische bijwerkingen.

Eczeem… een verzamelnaam voor diverse huidaandoeningen

Het woord “eczeem” is een algemene term die verwijst naar een inflammatoire huidaandoening (dermatitis), vaak gepaard met roodheid en jeuk. Soms kunnen ook schilfering en blaasjes voorkomen. Er zijn verschillende types van eczeem in de literatuur beschreven. Atopisch eczeem en contacteczeem zijn ongetwijfeld de meest voorkomende.

Bij atopisch eczeem spelen genetische, omgevings- en immunologische mechanismen een rol. Hoewel atopisch eczeem kan optreden op elke leeftijd, komt het meer voor bij baby’s en kinderen. De letsels situeren zich vooral ter hoogte van de elleboogplooien en knieholtes.

Contacteczeem wordt veroorzaakt door direct contact van een uitlokkende factor met de huid en kan acuut of chronisch zijn. Bij allergisch contacteczeem lokt het allergeen (bv. nikkel) een immunologische reactie uit die soms zelfs pas na enkele dagen tot uiting komt. Irriterend contacteczeem daarentegen wordt veroorzaakt door een organische stof (bv. detergenten) en resulteert in een reactie binnen enkele uren na blootstelling.

Een minder gekende vorm van eczeem is veneus eczeem, ook wel hypostatisch eczeem genoemd. Dit type van eczeem komt voor bij chronische veneuze insufficiëntie en situeert zich bijgevolg aan de (onder)benen en enkels. Doordat het bloed onvoldoende uit de onderbenen wordt gestuwd, stijgt de druk in de venen waardoor schade ontstaat aan het omliggende weefsel. Het exacte mechanisme is echter nog niet volledig opgehelderd. Veneus eczeem gaat vaak gepaard met hevige jeuk, oedeem en verkleuring of verharding van de huid. Kenmerkend is de aanwezigheid van varices waarbij de eczeemletsels zich over en rond de aders bevinden. De aandoening wordt in stand gehouden door het krabben en het optreden van infecties. In 40 tot zelfs 90% van de gevallen treedt een secundaire allergische contactdermatitis op te wijten aan de topisch aangewende geneesmiddelen. Hierdoor kan een zogenaamde “strooireactie” plaatsvinden waarbij ook letsels verschijnen ter hoogte van het niet aangetaste been en andere delen van het lichaam. Veneus eczeem komt vooral voor bij ouderen en meer bij vrouwen dan bij mannen.

Eczeem… behandelen is aangewezen

De basisbehandeling van (chronisch) eczeem bestaat er in de huidbarrière te herstellen door het gebruik van emollientia. Deze crèmes worden best twee maal per dag aangebracht en worden beschouwd als onderhoudsbehandeling. Bij het doorbreken van letsels kunnen topische corticosteroïden aangewend worden om de jeuk en inflammatie te verzachten. De sterkte van het corticosteroïd wordt best gekozen in functie van de ernst van de letsels. Het BCFI stelt dat het minst krachtige corticosteroïd dat volstaat wordt gebruikt aan de kleinst mogelijke dosis en gedurende de kortst mogelijke tijd. Meestal volstaat één applicatie per dag. Het aanbrengen van occlusieve verbanden wordt niet aangeraden omwille van een verhoogd risico op systemische bijwerkingen. Bij langdurig gebruik van topische corticosteroïden kunnen ook lokale nevenwerkingen optreden zoals huidatrofie, striemen, infectie, vertraging van de wondgenezing, …

Behandeling van veneus eczeem

Bij veneus eczeem dient de oorzaak, namelijk chronische veneuze insufficiëntie, behandeld te worden. Bij chronische veneuze insufficiëntie vormt compressietherapie de hoeksteen van de behandeling. Dit, in combinatie met topische emollientia a rato van twee maal per dag, is de basisbehandeling van veneus eczeem. Bij ernstige letsels kunnen topische corticosteroïden aangebracht worden. Men dient hier echter voorzichtig mee om te springen aangezien ze bij onjuist gebruik de dunne en kwetsbare huid kunnen beschadigen en de aandoening zelfs kunnen verergeren. Bovendien werken de compressiekousen occlusief waardoor de absorptie van de corticosteroïden wordt bevorderd. Hiermee moet men rekening houden bij de keuze van het cortisonepreparaat.

Eczeem en steunkousen… Wat te doen?

Om een volledig antwoord te kunnen geven, missen we nog enkele gegevens van de patiënt. Wat is zijn leeftijd? Zijn er nog andere kenmerken van chronisch veneuze insufficiëntie? Waar situeert zich het letsel? Zijn er meerdere letsels? …
Afhankelijk van de antwoorden op deze vragen zijn er verschillende mogelijkheden in advies naar de patiënt toe.

Wanneer blijkt dat het gaat om een veneus eczeem raden we aan om de steunkousen te blijven dragen en zo de oorzaak van het eczeem aan te pakken. De combinatie met emollientia zorgt voor hydratatie en het soepel houden van de huid. Eventueel kunnen bij ernstige letsels topische corticosteroïden aangebracht worden. Het gebruik dient evenwel beperkt te worden tot enkele dagen en de voorkeur gaat uit naar een zwak werkzaam preparaat (bv. hydrocortisone). Men brengt het corticosteroïde best ’s avonds aan na het verwijderen van de steunkousen om zo min mogelijk occlusie en dus kans op nevenwerkingen te verkrijgen. Bij het uitblijven van een respons kan het optreden van een allergisch contacteczeem op de corticosteroïden een mogelijke oorzaak zijn. In dit geval wordt best contact opgenomen met een arts.

In het geval van een contacteczeem kunnen emollientia en topische corticosteroïden aangewend worden zoals hierboven beschreven bij de behandeling van (chronisch) eczeem. Maar ook dan wijzen we er op de corticosteroïden best enkel ’s avonds aan te brengen na het verwijderen van de steunkousen. Om verdere veneuze problemen te voorkomen raden we alleszins aan de steunkousen te blijven dragen. Bovendien hebben de steunkousen bij gebruik van emollientia het bijkomend voordeel dat ze de werking van de crèmes gaan verhogen.

We geven ter verduidelijking ook nog dit even mee: het al dan niet afdekken van een onbehandeld eczeem heeft geen invloed op het genezingsproces, behalve natuurlijk wanneer de steunkousen zelf (bv. latex, rubber, …) de oorzaak zijn van het allergisch contacteczeem…

Referenties: 

[1] Anonymous. British Association of Dermatologists: Venous eczema. www.bad.org.uk. Online geraadpleegd op 18 augustus 2014.

[2] Anonymous. Dermatologie: corticosteroïden. www.bcfi.be. Online geraadpleegd op 18 augustus 2014.

[3] LangØen A. Digitaal supplement: Dermatologische problemen en de huid rondom wonden (3). www.ntvw.nl/Digitaal_Supplement/DSM3_2010.pdf. Online geraadpleegd op 18 augustus 2014.

[4] Middleton H. Exploring the aetiology and management of venous eczema. Br. J. Community Nurs 2007;Sep; 12(9):S16-23.

[5] Mizuno J. & In-Nami H. Allergic contact dermatitis to synthetic rubber, neoprene in compression stockings. Masui. 2011;Jan;60(1):104-6.

[6] Morren M-A. Zo gaaf als een kindervelletje… Over het atopisch eczema naast bacteriële en virale infecties, zichtbaar op de huid van kinderen. www.domusmedica.be. Online geraadpleegd op 16 juni 2014.

[7] Rashmi Jindal, Nand Lal Sharma, Vikram K Mahajan & Gita Ram Tegta. Contact sensitization in venous eczema: preliminary results of patch testing with Indian standard series and topical medicaments. Indian Journal of Dermatology, Venereology and leprology 2009; 75(2):136-141.

[8] Schwinghammer T. L. Dermatologic disorders: Dermatologic drug reactions and common skin conditions. In: Wells B.G. et al. Pharmacotherapy Handbook 2012 ; Mc Gran Hill ; USA : pp. 192-198.

Auteur:

Lies Leemans

Datum laatste actualisatie: 19 augustus 2014

Expert: 
liels4316