Skip to Content

Een bereiding met lidocaine.hcl 12 % in Beeler creme ad 30 g. 2-3 x per dag te gebruiken - neuralgie occipitaal rechts. Ik vind in de literatuur geen dermatologische bereidingen met dergelijk hoge concentratie lidocaine. Is deze bereiding verantwoord?

Commerciële lokale preparaten bevatten nooit meer dan 5% lidocaïne. De behandeling van occipitalis neuralgie is geen bekende, laat staan erkende, indicatie voor deze preparaten. Hoge concentraties aan lokaal anestheticum zijn wellicht noodzakelijk om enige werking te bekomen. Bij dergelijke concentraties is extra voorzichtigheid geboden om systemische effecten te vermijden, zoals een niet-occlusief, intermitterend gebruik op een beperkt oppervlak. Andere benaderingen zoals zenuwblokkade door radiofrequente stroom genieten de voorkeur. Lokale infiltraties van de aangetaste zone met lidocaïne of corticosteroïden zijn ook gangbaar. De niet-farmacologische behandeling omvat massage en rust. Sommige antidepressiva en anticonvulsiva, gebruikt tegen neuropathische pijnen, zijn werkzaam.

Occipitalis neuralgie

Occipitalis neuralgie is een vorm van hoofdpijn, gedefinieerd als aanvalsgewijs optredende schietende, stekende of drukkende pijn in het gebied van de Nervus Occipitalis (achterhoofdszenuw) major of minor, suboccipitaal en uitstralend over de schedel. De pijn kan gepaard gaan met een verminderd gevoel (dysesthesia) in het aangedane gebied. Bevestiging van de klinische diagnose gebeurt door middel van selectieve proefblokkades van de zenuwgeleiding door injectie van een lokaal anestheticum in het segment dat het meest betrokken lijkt. Een positieve diagnostische blokkade geeft minimaal 50% pijnverlichting gedurende 30 minuten na de infiltratie. In dat geval is een "definitieve" zenuwblokkade mogelijk met behulp van een radiofrequente stroom. Met deze behandeling zal de pijn gedurende een langere tijd verminderen [1].

Een definitieve zenuwblokkade kan ook bekomen worden door een infiltratiebehandeling met lidocaïne. Zenuwblokkaden kunnen ook bij andere neuralgieën zoals  trigeminusneuralgie (Nervus trigeminus) worden toegepast. Ieder pijngebied vergt een ander type zenuwblokkade [2, 3, 4] door injectie in het gepaste gebied. 

Lokale toepassing van lidocaïne

Topische lidocainepreparaten bieden in principe een niet-invasieve patiëntvriendelijke  vorm van analgesie.  Versatis® is een lidocaïne bevattende hydrogelpleister met als indicatie "de symptomatische verlichting van neuropathische pijn die geassocieerd is met een vroegere herpes zoster infectie (post-herpetische neuralgie, PHN) bij volwassenen." De concentratie bedraagt 50 mg lidocaïne per gram klevende basis (5%).

De SKP van Versatis® [5] bevat diverse vermeldingen die wijzen op het belang van een juist gebruik:

  • "Elke pleister mag niet langer dan 12 uren gedragen worden. Het daaropvolgende pleistervrije interval moet minstens 12 uren zijn."
  • "De pleister mag niet gedragen worden op een ontstoken of gekwetste huid, zoals actieve herpes zoster letsels, atopische dermatitis of wonden."
  • "De pleister moet met voorzichtigheid gebruikt worden bij patiënten met ernstige hartinsufficiëntie, ernstige nierinsufficiëntie of ernstige leverinsufficiëntie."
  • "Overdosering met de pleister is onwaarschijnlijk, maar het kan niet uitgesloten worden dat verkeerd gebruik, zoals het gelijktijdige gebruik van een groter aantal pleisters, met een verlengde toepassingsperiode, of het gebruik van de pleister op beschadigde huid, kan leiden tot hogere plasmaconcentraties dan normaal."
  • "Indien lidocaïne 5% pleister gebruikt wordt volgens de aanbevolen maximale dosering (3 pleisters tegelijkertijd toegediend gedurende 12 u), wordt ongeveer 3 +/- 2% van de totale lidocaïnedosis systemisch opgenomen, ongeacht na enkelvoudige of na meervoudige toedieningen."

Bij normaal gebruik wordt de systemische blootstelling uit patches en gels, zowel aan lidocaÏne als aan zijn metaboliet monoethylglycinexylidide als verwaarloosbaar beschouwd. De winst vs risicoratio bij de behandeling van postherpetische pijn en acute herpes zoster met lidocaine is voldoende groot [6].

Systemische effecten

Significante interindividuele schommelingen in serum spiegels van lidocaine en zijn metaboliet monoethylglycinexylidide werden genoteerd na applicatie van een 4% topisch lidocaïnepreparaat op het aangezicht. Ze worden toegescheven aan onvoorspelbare diversiteit in het metabolisme van lidocaine.  Voorzichtigheid is geboden te meer bij gebruik onder occlusief verband [7].

Voorzichtigheid en correct gebruik zijn dus de boodschap. In 2005 werden in de VS twee niet-gerelateerde gevallen met dodelijke afloop beschreven na gebruik van topische lidocaïne en tetracaïnecrèmes. Het betrof een 22-jarige en een 25-jarige vrouwelijke student. Een van beide dames kreeg een preparaat dat 10% lidocaine en 10% tetracaine bevatte, terwijl het preparaat voor de andere 6% van elk anestheticum bevatte. Beiden gebruikten de crèmes ter voorbereiding van een laserontharingsprocedure. Na afloop bleken de slachtoffers de crèmes te hebben uitgestreken over beide  benen van de lies tot aan de enkels en dat onder occlusief verband, wat de absorptie stimuleert. Na enkele uren ontstonden bij beide personen convulsies gevolgd door ademstilstand.  

De oorzaak van deze ongevallen moet gezocht worden in het ontbreken van een gecoördineerde opvolging in combinatie met de extreem hoge concentraties van werkzame bestanddelen. De producten waren voorgeschreven door een arts van de ontharingskliniek. Ze werden afgehaald in een apotheek maar verdeeld door uitvoerende verzorgers, die ook instonden voor het toelichten van de gebruiksinstructies. De arts was niet bij elke behandeling aanwezig, een direct advies uit de apotheek was evenmin aan de orde en de verzorgers ontbrak het aan de vereiste expertise. Bijgevolg waren de gebruikers zich niet of onvoldoende bewust van de gevaren [8]. 

Besluit

Commerciële lokale preparaten bevatten nooit meer dan  5% lidocaïne. De behandeling van occipitalis neuralgie is geen bekende, laat staan erkende, indicatie voor deze preparaten. Hoge concentraties aan lokaal anestheticum zijn wellicht noodzakelijk om enige werking te bekomen. Bij dergelijke concentraties is extra voorzichtigheid geboden om systemische effecten te vermijden, zoals een niet-occlusief, intermitterend gebruik op een beperkt oppervlak. Andere benaderingen zoals zenuwblokkade door radiofrequente stroom genieten de voorkeur.  Lokale infiltraties van de aangetaste zone met lidocaïne of corticosteroïden zijn ook gangbaar. De niet-farmacologische behandeling omvat massage en rust. Sommige antidepressiva en  anticonvulsiva, gebruikt tegen neuropathische pijnen, zijn werkzaam.  

Referenties: 

[1] Naamloos, Occipitalis Neuralgie, Universitair Pijn Centrum Maastricht , geraadpleegd op 24 juli 2014

[2] Jürgens TP, Müller P, Seedorf H , Regelsberger J, May A, Occipital nerve block is effective in craniofacial neuralgias but not in idiopathic persistent facial pain, J Headache Pain. Apr 2012; 13(3): 199–213.

[3] Han KR, Kim C, Chae YJ, Kim DW., Efficacy and safety of high concentration lidocaine for trigeminal nerve block in patients with trigeminal neuralgia, Int J Clin Pract. 2008 Feb;62(2):248-54. Epub 2007 Nov 23.

[4] Tobin J, Flitman S, Occipital Nerve Blocks: When and What to Inject?, Headache. 2009;49(10):1521-1533.

[5] Versatis®, Samenvatting van de Productkenmerken, geraadpleegd op 28 juli 2014.

[6] Campbell BJ, Rowbotham M, Davies PS, Jacob P 3rd, Benowitz NL, Systemic absorption of topical lidocaine in normal volunteers, patients with post-herpetic neuralgia, and patients with acute herpes zoster, J Pharm Sci. 2002 May;91(5):1343-50.

[7] Oni G, Brown S, Burrus C, Grant L, Watkins J, Kenkel M, Barton F Jr, Kenkel J., Effect of 4% topical lidocaine applied to the face on the serum levels of lidocaine and its metabolite, monoethylglycinexylidide, Aesthet Surg J. 2010 Nov-Dec;30(6):853-8.

[8] Anonymous, Tragic deaths related to pharmacy compounded high-strength lidocaine/tetracaine creams, Institute for Safe Medication Practices, February 10, 2005

 

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 30 juli 2014

Expert: 
lucls5261