Skip to Content

Bestaat er een kans dat een patiënt met fibromyalgie bij het innemen van isotretinoine meer last zal krijgen van spierpijn ?

Er blijkt weinig of geen verband te zijn tussen beide verschijnselen. De kans op spierschade door isotretinoïne zal wellicht niet hoger zijn bij fibromyalgiepatiënten, wat niet uitsluit dat er mogelijk een ongunstige invloed kan zijn op de pijngewaarwording indien myalgie door isotretinoïne zich manifesteert bovenop de fibromyalgiepijn. Desgevallend zal met de arts overlegd worden of een stopzetting van de therapie dan wel een verlaagde dosis de beste optie is.

Isotretinoïne en spierproblemen

Eerder goedaardige spierproblemen zoals myalgie komen regelmatig voor bij oraal gebruik van isotretinoïne. De frequentie bedraagt volgens de SKP van Roaccutane®  ≥1/10 [1]. Zelden is er echter sprake van een ernstig  probleem. Slechts enkele gevallen van reversibele myopathie met spierpijn, spierzwakte en verhoogde creatine kinase (CPK)-concentraties  werden beschreven na orale behandeling met isotretinoïne, alsook met de aanverwante etretinaat en acitretine (Neotigason®). CPK is een specifieke marker van spierafbraak en waarden tot het 100-voud van de normale zijn gemeten na oraal isotretinoïne, zelfs in afwezigheid van andere symptomen. Ook een geval van rhabdomyolyse en myoglobinurie is beschreven.  De literatuur rapporteert enkele gevallen van myositis na gebruik van tretinoïne voor de behandeling van  acute promyelocytaire leukemie. De symptomen verschijnen na een à twee weken en  verdwijnen bij stopzetting gevolgd door een corticosteroïdenkuur. Ze keren terug bij hernemen van de behandeling. Met etretinaat zijn enkele gevallen beschreven van  asymptomatische spierschade na tenminste 1 jaar gebruik  [2].

Tussen de 6457 rapporten over bijwerkingen van isotretinoïne in de databank van de FDA zijn er 2 meldingen van fibromyalgie.  In diezelfde databank zitten er 6425 rapporten die melding maken van fibromyalgie door geneesmiddelen [3].

Fibromyalgie

Nergens in de literatuur wordt fibromyalgie genoemd als contra-indicatie voor oraal isotretinoïne, zelfs geen relatieve.  Fibromyalgie is een syndroom met een nog onbekende etiologie, gekenmerkt door vermoeidheid, chronische over het hele lichaam verspreide pijn en een verhoogde pijnperceptie bij aanraken, zonder dat er echter sprake is van ontsteking. Dikwijls zijn er ook geheugenproblemen.  Fibromyalgie wordt beschouwd als een centraal probleem van pijnperceptie  [4]. Het is dus geen spierziekte, maar een zenuwprobleem en is in die zin meer verwant met neuropathische pijn. Qua oorzaken wordt gedacht aan een probleem van neurotransmitters die de basis vormen van een abnormale respons op pijn [5].

De diagnose van fibromyalgie kan niet worden gesteld op basis van een duidelijke fysische abnormaliteit noch enige biologische merker. Laboratoriumtesten zijn wel nuttig om andere aandoeningen uit te sluiten. De behandeling van fybromyalgie is individueel maatwerk, deels farmacologisch, deels niet farmacologisch, gericht op het wegnemen van de symptomen [6,7]. De niet-farmacologische aanpak steunt op educatie, oefeningen en cognitieve gedragstherapie met het oog op het stimuleren van een gezonde levensstijl  en beter functioneren. De farmacologische aanpak is voornamelijk gebaseerd op tricyclicische antidepressiva, andere serotonine-noradrenaline heropname-inhibitoren (duloxetine, venlafaxine) en gabapentinoiden (gabapentine, pregabaline) [4]. Met deze middelen wordt een pijnreductie van nagenoeg 30 % bereikt wat slechts matig is [5].

Besluit

Er blijkt dus weinig of geen verband te zijn tussen beide verschijnselen. De kans op spierschade door isotretinoïne zal wellicht niet hoger zijn bij fibromyalgiepatiënten, wat niet uitsluit dat er mogelijk een ongunstige invloed kan zijn op de pijngewaarwording indien myalgie door isotretinoïne zich manifesteert bovenop de fibromyalgiepijn. Desgevallend zal met de arts overlegd  worden of een stopzetting van de therapie dan wel een verlaagde dosis de beste optie is.

Een CPK-monitoring op geregelde basis zou zinvol kunnen zijn om de potentiële risico's te beperken en eventuele ongerustheid weg te nemen. Het vermijden van intensieve spierarbeid en van andere neurotoxische en /of myotoxische middelen zijn eveneens risico beperkende maatregelen [Chroni  2010]. Deze maatregelen gelden altijd en zijn niet specifiek voor fibromyalgiepatiënten.

Referenties: 

[1] Roaccutane®, Samenvatting van de Productkenmerken, geraadpleegd op 17 juli 2014

[2] Martindale, The Complete Drug Reference Isotretinoin, geraadpleegd op 27 februari 2014 (via CEBAM-website)

[3] Anonymous, MedsFacts Meta-Analysis covering adverse side effect reports of ISOTRETINOIN patients who developed FIBROMYALGIA, US Food And Drug Administration, geraadpleegd op 17 juli 2014 

[4] Clauw DJ., Fibromyalgia: a clinical review, JAMA. 2014 Apr 16;311(15):1547-55. doi: 10.1001/jama.2014.3266.

[5] Sumpton JE, Moulin DE., Fibromyalgia, Handb Clin Neurol. 2014;119:513-27. doi: 10.1016/B978-0-7020-4086-3.00033-3.

[6]  Fitzcharles MA, Ste-Marie PA, Goldenberg DL, Pereira JX, Abbey S, Choinière M, Ko G, Moulin DE, Panopalis P, Proulx J, Shir Y; National Fibromyalgia Guideline Advisory Panel, 2012 Canadian Guidelines for the diagnosis and management of fibromyalgia syndrome: executive summary, Pain Res Manag. 2013 May-Jun;18(3):119-26.

[7] Fitzcharles MA, Ste-Marie PA, Goldenberg DL, Pereira JX, Abbey S, Choinière M, Ko G, Moulin DE, Panopalis P, Proulx J, Shir Y., Canadian Pain Society and Canadian Rheumatology Association recommendations for rational care of persons with fibromyalgia: a summary report, J Rheumatol. 2013 Aug;40(8):1388-93.

[8] Chroni E, Monastirli A, Tsambaos D., Neuromuscular adverse effects associated with systemic retinoid dermatotherapy: monitoring and treatment algorithm for clinicians, Drug Saf. 2010 Jan 1;33(1):25-34.

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 17 juli 2014

Expert: 
lucls5261