Skip to Content

Ik dacht mij te herinneren dat thijm tijdens de zwangerschap niet aan te raden was, maar ik weet niet meteen meer waarom. En aangezien een bevriende huisarts wel thymoseptine voorschrijft aan zwangere vrouwen, wou ik het nu met zekerheid weten.

De algemene toxiciteit van tijm wordt voornamelijk veroorzaakt door de aanwezigheid van fenolen. Echter, fenolen zijn slechts in een zeer lage concentratie aanwezig in de gebruikelijke tijmpreparaten.Studies over de toxische dosis van fenolen bij zwangerschap ontbreken. Het is evenmin duidelijk of het relaxerende indirecte effect van tijm op de bèta (2)-receptoren in de uterus nadelig is tijdens het eerste trimester van de zwangerschap. Minstens twee toonaangevende naslagwerken beschrijven tijm als veilig bij zwangerschap. Kortom, onze zoektocht doorheen de literatuur levert geen eenduidig antwoord omtrent de veiligheid van tijm bij zwangerschap. Door een gebrek aan concrete klinische studies moeten we besluiten dat men er best voorzichtig mee omspringt. We raden daarom aan het advies van de fabrikant te volgen.

Gebruik van tijm in de fytotherapie

Tijm behoort tot de familie van de Lamiaceae (Lipbloemenfamilie). De meest gebruikte vorm is Thymus vulgaris of echte tijm. Er worden aan tijm verschillende geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven waarvan de expectorerende, antitussieve en spasmolytische de belangrijkste zijn. Vloeibaar en droog extract van zowel het blad als de bloem worden in verschillende galenische vormen gebruikt. [1, 2, 3]

Farmacologie

De antitussieve, expectorerende en spasmolytische eigenschappen worden voornamelijk toegeschreven aan de etherische oliën, waaronder thymol en carvacrol, en de flavonoïden. Het juiste werkingsmechanisme is nog niet gekend maar vermoed wordt dat het blokkeren van calciumkanalen er voor iets tussen zit [3]. Een zoektocht op PubMed levert ons bijkomend een artikel op waarin een indirecte werking op de bèta (2)-receptoren in de uterus en trachea van ratten wordt waargenomen [4]. Een mogelijke bronchodilaterende werking ter hoogte van de bèta (2)-receptoren van de luchtwegen werd niet onderzocht.

Er wordt eveneens melding gemaakt van een analgetische, antipyretische,  anthelmintische, antibacteriële en antifungale werking [3].

Toxische effecten

De toxiciteit wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van thymol, dat een fenolstructuur heeft. Fenolen zijn levertoxisch en kunnen in hoge dosissen beenmergdepressie, denaturatie van eiwitten en foetale convulsies geven [5]. Tijmolie bevat een hogere concentratie aan thymol en alleen uitwendig gebruik wordt aangeraden, met name verdund in een geschikte draagolie voor rechtstreeks gebruik op de huid of in combinatie met andere etherische oliën in een inhalatiepreparaat [3].

Inwendig gebruik van het tijmkruid wordt als veilig beschreven [1, 3].

Tijm bij zwangerschap: wat zeggen de patiëntenbijsluiters van de meest courante, enkelvoudige tijmpreparaten?

 

Thymoseptine®

Er zijn niet voldoende gegevens beschikbaar om eventuele nefaste effecten te kunnen uitsluiten. Het gebruik van dit geneesmiddel tijdens deze periode wordt dan ook afgeraden. [6]
Daarentegen in de commerciële folders verspreid door de firma wordt het gebruik toegestaan vanaf de vierde zwangerschapsmaand.

Thymotabs®

Maximaal 4 pastilles per dag voor zwangere vrouwen. [7]

Toularynx Thym®

Er zijn onvoldoende gegevens bekend om mogelijke negatieve effecten tijdens de zwangerschap uit te sluiten. [8]

 

Tijm bij zwangerschap: wat levert een zoektocht doorheen de literatuur ons op?

  • De Contra’s

Cybele geeft aan dat er te weinig gegevens voorhanden zijn om de veiligheid te bevestigen en wijst er op dat het gebruik van fenolen tijdens de zwangerschap een risico inhoudt voor de foetus en de pasgeborene : levertoxiciteit, beenmergdepressie en denaturatie van eiwitten. Foetale convulsies kunnen eveneens optreden. Alhoewel aanwezig in zwakke concentraties, zijn fenolen bevattende preparaten met expectorerende en antitussieve eigenschappen geen eerste keus producten en dus beter te mijden [9].  
In de online databank Medicines complete wordt eveneens aangeraden tijdens de zwangerschap enkel deze hoeveelheden van tijm te gebruiken die aanwezig zijn in de voeding [3].

  • De Pro’s

Het toonaangevend naslagwerk Drugs in pregnancy and lactation (Briggs) maakt geen melding van tijm.                                                                                                                                      
Andere wetenschappelijke standaardwerken zijn van mening dat, voor zover bekend, tijm zonder bezwaar gebruikt kan worden tijdens de zwangerschap. [10,11]
Er is bovendien een studie die onderzoek heeft gedaan naar de effecten van essentiële oliën van kaneel, kruidnagel, oregano, salie en tijm op de groei en ontwikkeling van muisembryo’s. Alleen tijm had geen negatief effect op de ontwikkeling van de embryo! [12]

Conclusie

Samenvattend kunnen we stellen dat de algemene toxiciteit van tijm voornamelijk veroorzaakt wordt door de aanwezigheid van fenolen. Echter, fenolen zijn slechts in een zeer lage concentratie aanwezig in de gebruikelijke tijmpreparaten.[2] Studies over de toxische dosis van fenolen bij zwangerschap ontbreken. Het is evenmin duidelijk of het relaxerende indirecte effect van tijm op de bèta (2)-receptoren in de uterus nadelig is tijdens het eerste trimester van de zwangerschap. Minstens twee toonaangevende naslagwerken beschrijven tijm als veilig bij zwangerschap.

Kortom, onze zoektocht doorheen de literatuur levert geen eenduidig antwoord omtrent de veiligheid van tijm bij zwangerschap. Door een gebrek aan concrete klinische studies moeten we besluiten dat men er best voorzichtig mee omspringt. We raden daarom aan het advies van de fabrikant te volgen.

Referenties: 

[1] Van Hellemont J., Fytotherapeutisch compendium, 1988, tweede druk.

[2] Gifrer monograph, Thymus Vulgaris L.

[3] Medicines Complete (Herbal Medicines), online database 2014.

[4] Wienkötter N. et al. The effect of thyme extract in bèta2-receptors and mucociliary clearance. Planta Med. 2007; 73(7):629-35.

[5] Provost C., Geneesmiddelen bij zwangerschap deel 1, 2000, tweede druk.

[6] Productinformatie Thymoseptine®.

[7] Productinformatie Thymotabs®.

[8] Productinformatie Toularynx Thym®.

[9] Anonymous. Cybele. www.CEBAM.be.

[10] Anonymous. Commentaren Medicatiebewaking, 2009-2010.

[11] Anonymous. Informatorium medicamentorum, 2002.

[12] Domaracký M. et al. Effects of selected plant essential oils on the growth and development of mouse preimplantation embryos in vivo. Physiol. Res. 2007; 56: 97-104.

Auteurs:
Lies Leemans & Katrien Van Oosterwyck

Datum laatste actualisatie: 4 maart 2014

Expert: 
liels4316