Skip to Content

Bij endometriose worden beter geen oestroprogestativa gebruikt wegens kans op nieuwe proliferatie van het endometrium. Welke anticonceptiemiddel is het beste alternatief? De vrouw heeft net de endometriose laten wegnemen. 3 jaar terug is hetzelfde gebeurd

Het gebruik van oestroprogestiva voor de lange termijnbehandeling van endometriose is een courante praktijk. Oestrogenen stimuleren inderdaad de groei van endometriaal weefsel, terwijl androgenen en progestagenen atrofie induceren. Het volledig uitschakelen van oestrogene invloeden bij endometriose is nochtans geen goed idee, want op lange termijn is deficiƫntie mogelijk met als gevolg een verminderde botdensiteit. Oestroprogestiva verlichten dysmenorroe en zouden de progressie van de ziekte afremmen door een atrofie van endometriaal weefsel teweeg te brengen, inclusief van het ectopisch weefsel.

De klinische manifestatie van endometriose valt uiteen in drie deelproblemen. In eerste instantie is er de aanwezigheid van een abnormale massa baarmoederslijmvliesweefsel buiten de baarmoederholte. Vervolgens zijn er (vooral) de  bekkenpijnen en tenslotte de verminderde of zelfs uitblijvende vruchtbaarheid. Er bestaat geen universele, altijd passende therapeutische aanpak om de  ziekte en haar symptomen te beïnvloeden. Elke behandeling is individueel maatwerk, waarbij rekening wordt gehouden met de ernst van de symptomen, met de uitgebreidheid en de locatie van het ectopisch weefsel, met een eventuele kinderwens, met de leeftijd, met de nevenwerkingen van medicatie of van eventuele chirurgische ingrepen en tenslotte met de kostprijs.

De behandelingsopties zijn

  • opvolgen en afwachten
  • pijnbeheersing
  • hormonale therapie
  • chirurgische interventies
  • combinaties van farmacotherapie voor en na chirurgie

Oestroprogestiva

Endometriaal weefsel bevat oestrogene, progestagene en androgene receptoren en is dus gevoelig  voor prikkels van geslachtshormonen. Oestrogenen stimuleren de groei van het weefsel, terwijl androgenen en progestagenen atrofie induceren. Het volledig uitschakelen van de oestrogene invloed lijkt dus op het eerste zicht een logische stap maar kan oestrogeendeficiëntie teweegbrengen, die tot uiting komt uit in een verminderde botdensiteit.

Oestroprogestiva hoeven niet te worden gemeden bij endometriose, integendeel, ze worden courant ingezet voor de behandeling ervan. Oestroprogestiva  zijn een goede keuze voor vrouwen met milde tot weinig pijn en die niet wensen zwanger te worden. Ze verlichten dysmenorroe en zouden ook de progressie van de ziekte afremmen door een atrofie van endometriaal weefsel teweeg te brengen, inclusief van het ectopisch weefsel. Oestroprogestiva kunnen continu en langdurig  gebruikt worden zonder onderbrekingsweek, of met een maandelijkse of driemaandelijkse pilvrije week. Als de pijn onvoldoende reageert op de cyclische therapie, kan ononderbroken gebruik misschien meer soelaas bieden.

Er zijn geen redenen om aan te nemen dat een trifasische pil voordelen zou hebben boven een monofasische pil. Verwacht wordt dat ook vaginale en transdermale oestroprogestiva effectief zijn, maar dit werd vooralsnog niet uitvoerig klinisch bestudeerd.

Andere hormonale interventies

Andere hormonale interventies dan oestroprogestiva zijn te overwegen indien oestroprogestiva of analgetica na 3 à 6 maanden gebruik voor onvoldoende pijnreductie hebben gezorgd.  Het gaat dan over gonadoreline-analogen, danazol of progestagenen. De laatste bootsen een  toestand van zwangerschap na terwijl  gonadoreline-analogen en danazol  een pseudomenopause bewerkstelligen. Beide, menopause en zwangerschap, worden geassocieerd met een reductie van bekkenpijn bij endometriose, wellicht door de veranderingen in de ovariële hormonale concentraties die ermee gepaard gaan.

Progestagenen remmen de verdere verdikking van het baarmoederslijmvlies af en zorgen uiteindelijk voor atrofie ervan. Ze remmen de hypofysaire gonadotropinesecretie en de ovariële hormonenproductie. Ondermeer medroxyprogesteronacetaat (oraal of als prikpil), noretindronacetaat, etonogestrel en dienogest werden werkzaam bevonden voor de reductie van pijn. De behandeling kan ononderbroken worden verder gezet gedurende lange termijn, indien werkzaam en goed verdragen.   Bij langdurig gebruik van medroxyprogesteronacetaat aan hoge orale dosis of in depotvorm werd exhter een verhoogd  risico voor osteoporose vastgesteld. Dit probleem is reversibel in geval van kortstondige therapie, maar is problematisch bij langdurig gebruik.

Bij een therapie met gonadoreline-analogen worden soms orale oestroprogestiva aan lage dosis toegevoegd als "add-back therapie" ter substitutie van de onderdrukte natuurlijke oestrogeenproductie.

Referenties: 

[1] Schenken R S , Barbieri R L , Falk S J , Overview-of-the-treatment-of-endometriosis, UpToDate, geraadpleegd 28 januari 2014

[2] Frackiewicz E. J. , Endometriosis: An Overview of the Disease and Its Treatment, J Am Pharm Assoc. 2000;40(5)

 

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 29 januari 2014

Expert: 
lucls5261