Skip to Content

Tegenwoordig zie je steeds vaker voorschriften voor rilatine bij volwassenen, voorgeschreven door psychiaters. Wat zou de indicatie zijn (ik heb niet het gevoel dat dit voor ADHD of narcolepsie is)?

De literatuur maakt melding van een tweetal off-labeltoepassingen voor methylfenidaat: 1. behandeling van vermoeidheid bij kankerpatiƫnten en 2.behandeling van depressie bij de chronisch zieke volwassenen lijdend aan een terminale aandoening en/of onder palliatieve behandeling. Deze toepassingen behoren niet rechtstreeks tot het domein van de psychiatrie. Andere toepassingen zijn niet bekend. Er bestaat enige evidentie over dat psychostimulantia de symptomen van depressie zouden verminderen, maar in geen geval vormen ze een alternatief voor de klassieke antidepressieve therapie.

De literatuur maakt melding van een tweetal off-labeltoepassingen voor methylfenidaat.

Een eerst mogelijkheid is de behandeling van vermoeidheid bij kankerpatiënten. Dit is een ernstig probleem, dat kan veroorzaakt worden door de ziekte zelf of een gevolg zijn van de behandeling. Een Cochrane review bestudeerde 50 studies waarin vermoeidheid bij kankerpatiënten werd behandeld. Slechts 31 studies daarvan (7104 deelnemers) lieten een voldoende gedetailleerde analyse toe. Concentratieverhogende middelen en middelen, die de erythrocytenproductie stimuleren, met name erythropoetine en zijn derivaten, bleken het meest werkzaam. De laatste zijn voor dit doel niet aanbevolen omwille van hun ongunstig veiligheids- en nevenwerkingenprofiel. Methylfenidaat werd effectief bevonden om de concentratie te verbeteren, maar een uitgebreid gerandomiseerd onderzoek met controlegroep (RCT) zou dit moeten bevestigen [1,2].  

Er bestaat ook enige evidentie over dat psychostimulantia de symptomen van depressie zouden verminderen, maar de klinische betekenis daarvan is verre van duidelijk [3]. In geen geval vormen ze een alternatief voor de klassieke antidepressieve therapie. Wel zouden deze middelen voordelen bieden als ondersteunende behandeling bij chronische zieke patiënten en in de palliatieve zorg. Hun onmiddellijk intredend effect is het belangrijkste voordeel ten aanzien van tricyclische antidepressiva en selectieve serotonine heropnameremmers. Ze zouden ook nuttig zijn indien de gemoedsstoornis geassocieerd is met een opiaat-gerelateerde sedatie, bij verlaagde psychomotorische activiteit en zelfs bij matige cognitieve  problemen. Psychostimulantia werken activerend en verbeteren de neuropsychologische functies. Ze stimuleren de eetlust en wekken een gevoel van welbehagen  op. Zoals hierboven al gesteld, nemen ze ook bij kankerpatiënten vermoeidheid weg [4,5]. Deze toepassing wordt verwoord in een off-label indicatie voor methylfenidaat geformuleerd door de FDA: "Treatment of depression in medically-ill older adults or adult patients with terminal illness and/or receiving palliative care" [6].

In principe behoren de gemelde toepassingen nochtans niet rechtstreeks tot het domein van de psychiatrie. Buiten deze en de overbekende officiële indicaties ADHD en narcolepsie werden geen toepassingen gevonden, abstractie makende van het totaal onverantwoorde gebruik als hongerstiller en als prestatieverbeteraar, die als misbruik bestempeld worden.

Referenties: 

[1] Minton O, Richardson A, Sharpe M, Hotopf M, Stone P. Drug therapy for the management of cancer-related fatigue. Cochrane Database of Systematic Reviews 2010, Issue 7. Art. No.: CD006704. DOI: 10.1002/14651858.CD006704.pub3

[2] Peuckmann-Post V, Elsner F, Krumm N, Trottenberg P, Radbruch L. Pharmacological treatments for fatigue associated with palliative care. Cochrane Database of Systematic Reviews 2010, Issue 11. Art. No.: CD006788. DOI: 10.1002/14651858.CD006788.pub2

[3] Candy B, Jones L, Williams R, Tookman A, King M. Psychostimulants for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews 2008, Issue 2. Art. No.: CD006722. DOI: 10.1002/14651858.CD006722.pub2

[4] Database UpToDate, WoltersKluwer,  Assessment and management of depression in palliative care, geraadpleegd op  28/10/2013

[5] Hardy SE, Methylphenidate for the treatment of depressive symptoms, including fatigue and apathy, in medically ill older adults and terminally ill adults., Am J Geriatr Pharmacother. 2009 Feb;7(1):34-59.

[6] Database UpToDate, WoltersKluwer,  Methylphenidate, geraadpleegd op  28/10/2013

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 28 oktober 2013

Expert: 
lucls5261