Skip to Content

Is het nuttig om bij ieder diureticumgebruik een magnesiumsupplement aan te raden ? Of enkel bij klachten van krampen? Moeten we opletten met interacties met andere cardiovasculaire medicatie?

Gezien het weinige gevaar van een supplement en de kans dat de opname van magnesium gereduceerd is bij ouderen, kan het op zich geen kwaad om een goed uitgebalanceerd voedingssupplement/vitaminecomplex met magnesium af te leveren aan wat oudere patiënten die thiazide- of lisdiuretica nemen. Zeker niet wanneer we de gunstige effecten van magnesium op cardiovasculaire en andere aandoeningen in het achterhoofd houden. Nog belangrijker is het te wijzen op een adequaat samengesteld en gevarieerd dieet. Magnesium vinden we vooral terug in granen, noten en groene bladgroenten. Hoger gedoseerde magnesiumsupplementen raden we best enkel aan op advies van de arts, zeker wanneer het gaat om een patiënt met gekende cardiovasculaire en/of renale problemen.

Over de noodzaak van het toedienen van magnesiumsupplementen bestaat heel wat discussie. Een zwart op wit antwoord op deze vraag valt niet te formuleren. Maar laten we even op een rijtje zetten wat we zoal terugvinden in de literatuur.

Magnesium: zonder twijfel belangrijk voor talrijke lichaamsfuncties

Ons lichaam bevat gemiddeld 21 tot 28 g magnesium, waarvan de meerderheid zich in het bot (50 à 60%) en in de skeletspieren (20 à 25 %)  bevindt. De rest verdeelt zich vooral over het zenuwstelsel en de organen met een hoge metabole activiteit. Slechts 1% bevindt zich extracellulair.
Magnesium speelt een belangrijke rol in een hele reeks fysiologische processen zoals in de overdracht van zenuwimpulsen, spiercontracties, energiemetabolisme, synthese van eiwitten en stabilisatie van celmembranen. Tevens maakt magnesium het behoud van de natrium-, calcium-en kaliumhomeostase mogelijk.

Personen met een normaal voedingspatroon nemen in principe voldoende magnesium op via de voeding. De nieruitscheiding van magnesium bij een gezonde persoon past zich namelijk aan de serumconcentratie aan: bij een verminderde magnesiuminname via de voeding kan de uitscheiding in enkele dagen van 5 mmol/dag naar 0,5 mmol/dag gaan. Bij relatief gezonde personen met een gevarieerde voeding is er m.a.w. niet snel sprake van een magnesiumtekort.

Risicofactoren en gevolgen van een magnesiumtekort

Er zijn echter enkele risicofactoren bekend die kunnen leiden tot een magnesiumtekort. We sommen de meest belangrijksten even op:

  • Gebruik van lis- en thiazidediuretica: ze verhogen de magnesiumsecretie in de nier en kunnen bij langdurig gebruik van hoge doses leiden tot hypomagnesiëmie. Maar of dit ook het geval is bij normale dosering wordt in sommige studies in twijfel getrokken.
  • Ook andere geneesmiddelen zoals digoxine, steroïden, cyclosporine, tacrolimus of andere antitumorale geneesmiddelen kunnen magnesium aan het lichaam onttrekken.
  • Overmatig of langdurig alcoholgebruik.
  • Pathologische situaties zoals diabetes, vooral in geval van glucosurie en ketoacidose, waardoor er een excessief urinair verlies van magnesium kan optreden. Dat tekort kan eventueel bijdragen tot sommige metabole veranderingen die dan weer het risico op cardiovasculaire ziekten en insulineresistentie doen toenemen.
  • Vitamine D-tekort. De biologische beschikbaarheid van magnesium wordt in de hand gewerkt door vitamine D. Dit verklaart dat in geval van ernstige osteoporose er naast calcium en vitamine D soms ook magnesium wordt aangeraden.
  • De leeftijd. Dit is vaak te wijten aan voedingstekorten of absorptieproblemen ter hoogte van de darm. Maar ook verminderde botstockage en een reductie van de renale reabsorptie, wegens achteruitgang van de nierfunctie bij het ouder worden, kunnen hypomagnesiëmie in de hand werken.

Een magnesiumtekort laat zich niet snel voelen. De meeste patiënten met hypomagnesiëmie zijn symptoomloos en symptomen treden doorgaans pas op bij een serumconcentratie lager dan 1,2 mg/dl, alhoewel men van tekorten spreekt vanaf een concentratie beneden de 1,8 mg/dl.
Een van de meest levensbedreigende risico’s van hypomagnesiëmie zijn ventriculaire ritmestoornissen die soms tot een fataal hartinfarct kunnen leiden. Andere symptomen zijn o.a. spierkrampen, tremor, nausea en braken, anorexie, persoonlijkheidsstoornissen, apathie, convulsies, delirium en coma.
 

Heeft magnesiumsuppletie voordelen?

Men kent aan magnesiumsupplementen heel wat voordelen toe. Echter, literatuurgegevens en meta-analyses komen tot tegenstrijdige bevindingen. Maar de vraag stelt zich telkens of dit niet eerder te wijten is aan methodologische aspecten van de vaak oudere en kleinschalige onderzoeken, dan wel aan het werkelijk ontbreken van enig therapeutisch effect. In ieder geval blijkt er een mogelijke relatie tussen magnesiumtekorten en het optreden van aandoeningen zoals hypertensie, stroke, hartfalen, aritmie en glucose-intolerantie. Zowel hoge leeftijd als magnesiumgebrek worden geassocieerd met een excessieve productie van vrije radicalen en chronische oxidatieve stress wat kan leiden tot diverse degeneratieve processen. Het op peil houden van een juiste magnesiumbalans heeft naarmate men ouder wordt dus zeker z’n voordelen.

De vraag blijft alleen of men bij ouderen ostentatief aan magnesiumsuppletie moet doen  wanneer blijkt dat de patiënt eveneens kalium– en dus ook magnesiumverliezende diuretica neemt. Duidelijke richtlijnen hierrond zijn niet te vinden. Sommige bronnen schuiven naar voor dat bij asymptomatische patiënten orale magnesiumsupplementen volstaan en dat er vanaf een ernstige deficiëntie (> 1,2 mg/dl) parenteraal magnesium dient te worden toegediend.

Volgens de huidige richtlijnen van de Hoge Gezondheidsraad behouden volwassenen in principe een positieve magnesiumbalans vanaf een dagelijkse inname van 3,4 mg/kg, maar de reële behoeften kunnen veel lager liggen, mede gezien de nierexcretie van magnesium zich als het ware aanpast aan de opname ervan. Ook al weet men dat  20% van de bevolking minder dan 2/3 van het aanbevolen magnesium verbruikt toch blijkt een symptomatisch tekort eerder zeldzaam.

Anderzijds blijkt dat zelfs een overdreven magnesiuminname weinig schadelijk is, alweer gelet op de efficiënte nieruitscheiding ervan. Een toxische hypermagnesiëmie,
gekenmerkt door hypotensie en spierzwakte, komt pas voor bij magnesiuminnamen
van meer dan 2.500 mg per dag.  

In concreto…?

Gezien het weinige gevaar van een supplement en de kans dat de opname van magnesium gereduceerd is bij ouderen, kan het op zich geen kwaad om een goed uitgebalanceerd voedingssupplement/vitaminecomplex met magnesium af te leveren aan wat oudere patiënten die thiazide- of lisdiuretica nemen. Zeker niet wanneer we de gunstige effecten van magnesium op cardiovasculaire en andere aandoeningen in het achterhoofd houden. Nog belangrijker is het te wijzen op een adequaat samengesteld en gevarieerd dieet. Magnesium vinden we vooral terug in granen, noten en groene bladgroenten.

Hoger gedoseerde magnesiumsupplementen raden we best enkel aan op advies van de arts, zeker wanneer het gaat om een patiënt met gekende cardiovasculaire en/of renale problemen. Wanneer de patiënt ook andere medicatie neemt zijn we extra voorzichtig met supplementen van magnesium of andere elektrolyten. Niet alleen bestaat er voor magnesium een verhoogde kans op complexvorming met diverse geneesmiddelen, maar daarenboven kunnen magnesiumschommelingen de werking van bepaalde producten beïnvloeden. Zeker bij patiënten onder digitalistherapie is het gezien de nauwe therapeutische marge van digitaloïden aangewezen om een eventuele magnesiumsuppletie over te laten aan de arts. Hypomagnesiëmie en de ermee gepaard gaande hypokaliëmie kunnen inderdaad de werking van digitalis versterken. Maar ook een hyperkaliëmie moet vermeden worden, gezien de werking van digitalis dan vermindert. Daarnaast kan een te lage kaliumspiegel in combinatie met bètablokkers of met QT-verlengende geneesmiddelen leiden tot gevaarlijke torsade de pointes.  De opvolging van elektrolyten in het serum en beslissingen rond eventuele suppletie zijn bij risicopatiënten m.a.w. een absolute taak van de arts!

Referenties: 

[1] Anonymus. Aanbevelingen voor waterinname, mineralen en sporenelementen. In Voedingsaanbevelingen voor België. Hoge Gezondheidsraad. Herziening 2009. nr. 8309

[2] Anonymus. Magnesium Monograph. In 'Dietary Supplements'. Medicines Complete online database VUB (geraadpleegd op 10/10/2013).

[3] Anonymus. Stockley's drug interactions. Medicines Complete online database VUB (geraadpleegd op 10/10/2013).

[4] Assadi F. Hypomagnesemia An Evidence-Based Approach to Clinical Cases. IJKD 2012; 4: 13-19.

[5] Barbagallo M., Belvedere M. & Dominquez L.J. Magnesium homeostasis and aging. Magnesium Research 2009; 22 (4): 235-246.

[6] Davies DL & Fraser R. Do diuretics cause magnesium deficiency? BR J Clin Pharmacol 1993; 36: 1-10.

[7] EFSA - European Food Safety Authority. Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. 2006.

[8] Laires MJ et al. Magnesium, insulin resistance and body composition in healthy postmenopausal women. J Am Coll Nutr 2004; 23(5):510S-3S.

[9] Leshitza IN. Potassium and magnesium depletions in congestive heart failure--pathophysiology, consequences and replenishment. Clin Calcium 2005 Nov;15(11):123-33.

[10] Khan AM. et al. Low serum magnesium and the development of atrial fibrillation in the community: the Framingham Heart Study. Circulation 2013;127:33-38

[11] Nielsen FH et al. Dietary magnesium deficiency induces heart rhythm changes, impairs glucose tolerance, and decreases serum cholesterol in post-menopausal women. J Am Coll Nutr 2007; 26(2):121-32.

[12] Spasov AA et al. Correction of furosemide-induced magnesium deficiency with different stereoisomers of organic magnesium salts: a comparative study. Bulletin of Experimental Biology and Medicine 2011; 151 (3): 333-335.
 

Auteur:
 

Lies Leemans

Datum laatste actualisatie: 10 oktober 2013


Uw basiskennis opfrissen met Farmamozaïek?

Zie volgende onderwerpen: Magnesium, Thiazidediuretica, Lisdiuretica

Expert: 
liels4316