Skip to Content

Wat is de klinische relevantie van het disulfiram-effect bij inname van nitrofuranen? Is een absoluut alkoholverbod te adviseren?

Het lijkt er sterk op dat het advies om alcohol te mijden bij gebruik van Urfadyn PL® gebaseerd is op de extrapolatie van de schaarse waarnemingen ivm furazolidon of op niet-gepubliceerde en bijgevolg niet-verifieerbare gegevens van de producent. Aangezien nifurtoïnol metabool in nitrofurantoïne wordt omgezet en dit laatste het disulfiram-effect niet veroorzaakt is een dergelijke extrapolatie zeer voor discussie vatbaar. Een absolute contra-indicatie voor alcohol is zeker overdreven.

De adviezen onder de loep

De bijsluiter van Urfadyn PL® (nifurtoïnol) vermeldt inderdaad: "De associatie van alcohol en nitrofuranen kan een antabuse-effect (disulfiram) veroorzaken (blokkering van het metabolisme van ethanol)." De bijsluiter van Furadantine MC ® (nitrofurantoïne)  spreekt daar niet over [1].

Voor geen van beide werkzame stoffen signaleert DelphiCare [2] een interactie met ethanol. Nochtans beschrijft DelphiCare wel een interactie tussen ethanol en furazolidon, waaruit men zou kunnen besluiten dat ook andere nitrofuranen deze interactie ook veroorzaken.

Wij citeren: "Alcoholinname tijdens een therapie met furazolidon of nifuratel kan bij een deel van de patiënten voorbijgaande symptomen van een acetaldehydesyndroom oproepen, zoals flush, misselijkheid, gevoel van zwakte en bloeddrukval."

Het advies luidt: "Bij behandeling met nifuratel of furazolidon moet men de patiënt wijzen op een mogelijke alcoholintolerantie. Gebruik van alcohol of alcoholhoudende geneesmiddelen moet indien mogelijk vermeden worden."

De monografie  van die interactie verwijst naar de nitrofuranen als groep, maar vermeldt in de commentaar expliciet dat "in tegenstelling tot andere nitrofuranen, nitrofurantoïne  geen acetaldehydesyndroom veroorzaakt".

Van nifurtoïnol, het actief bestanddeel van Urfadyn PL® , is er in de DelphiCare-monografie geen sprake. Belangrijk om weten is echter dat nifurtoïnol een pro-drug is van nitrofurantoïne. "Bij fysiologische pH ontbindt het in nitrofurantoïne en formaldehyde. Het bezit dan ook een analoge eigenschap als nitrofurantoïne" [3]. Dat wekt dan toch een zeer sterk vermoeden dat ook nifurtoïnol geen acetaldehydesyndroom kan veroorzaken.

Vanwaar komt deze informatie?

De referentie die DelphiCare citeert dateert uit 1984 [4] en heeft betrekking op een vergelijkende studie tussen ampicilline en furazolidon voor de behandeling van reizigersdiarree bij 94 Amerikaanse studenten na een Mexico-reis. 17 met furazolidon behandelde studenten dronken alcohol tijdens die behandeling. Daarvan ontwikkelden er 9 flushsymptomen na het drinken van alcohol, waarvan enkele vrij prominent.

Tijdens een al iets meer recente studie van 2007 worden ratten behandeld met ondermeer chloramfenicol, furazolidon, metronidazol en disulfiram zelf. Het betreft stoffen waarvan geweten is dat ze een disulfiram-effect veroorzaken in combinatie met alcohol. De aldehydedehydrogenase activiteit werd duidelijk geremd door chloramfenicol, furazolidon en disulfiram, echter niet door metronidazol. Omdat het disulfiram-effect bij metronidazol dus niet door een afname van de aldehyde dehydrogenase activiteit kan verklaard worden, maar wel een verhoogde hersen serotonine werd waargenomen bij alle onderzochte substanties, wordt de hypothese van een toxisch serotoninesyndroom naar voor geschoven om het verschijnsel te verklaren [5].  Maar dat doet hier niet terzake.

Ook deze laatste studie heeft dus, wat de nitrofuranen betreft, enkel betrekking op furazolidon. Rapporten over intolerantie voor alcohol na gebruik van nitrofurantoïne worden afgedaan als niet gefundeerd en anecdotisch [6].

Wat zegt de practicus?  

Tenslotte verwijzen we naar de les over urineweginfecties tijdens de IPSA-cyclus van  2010 [7].  "Nitrofuranen worden al sinds 1947 gebruikt en nog steeds is het spectrum hetzelfde. Er is tot op de dag van vandaag geen resistentie vastgesteld. Van nitrofurantoïne of Furandantine® wordt 4 x per dag 100mg gegeven. Nifurtoïnol of Urfadyn PL® heeft een vertraagde vrijstelling waardoor 2 x per dag 100mg voldoende is. De behandeling duurt 3 dagen. Langer heeft geen zin. Als de infectie (nvdr. het betreft  blaasinfectie bij vrouwen) na drie dagen niet voorbij is, dan heeft men te maken met ofwel een niet gevoelige kiem of met een andere aandoening dan een blaasontsteking. De belangrijkste bijwerking is maaglast. Een absolute contra-indicatie is nierinsufficiëntie."

Het disulfiram-effect wordt niet vermeld wat toch suggereert dat het in  de dagelijkse, klinische praktijk geen obligaat aandachtspunt is. De docent pleit zelfs voor een voorschriftvrije, driedaagse behandeling met Furadantine® als eerste stap bij vrouwen met vermoedelijke  blaasinfectie (niet voor mannen!).

Besluit

Andere literatuurgegevens werden niet gevonden. Het lijkt er dus sterk op dat het advies om alcohol te mijden bij gebruik van Urfadyn PL® gebaseerd is op de extrapolatie  van de schaarse waarnemingen ivm furazolidon of op niet-gepubliceerde en bijgevolg niet-verifieerbare gegevens van de producent. Aangezien nifurtoïnol metabool in nitrofurantoïne wordt omgezet en dit laatste het disulfiram-effect niet veroorzaakt is een dergelijke extrapolatie zeer voor discussie vatbaar. Een absolute contra-indicatie voor alcohol is zeker overdreven.

Referenties: 

[1] SKP's van Urfadyn PL® en Furadantine MC®, geraadpleegd op 27/08/2013

[2] DelphiCare, interactie tussen ethanol en furazolidon, geraadpleegd op 27/08/2013

[3] Farmamozaïek, Nitrofuraanderivaten, geraadpleegd op 28/08/2013

[4] DuPont HL, Ericsson CD, Galindo E, Wood LV, Morgan D, Bitsura JA, Mendiola JG., Furazolidone versus ampicillin in the treatment of traveler's diarrhea, Antimicrob Agents Chemother. 1984 Aug;26(2):160-3.

[5] Karamanakos PN, Pappas P, Boumba VA, Thomas C, Malamas M, Vougiouklakis T, Marselos M., Pharmaceutical agents known to produce disulfiram-like reaction: effects on hepatic ethanol metabolism and brain monoamines, Int J Toxicol. 2007 Sep-Oct;26(5):423-32.

[6] D'Arcy PF., Nitrofurantoin, Drug Intell Clin Pharm. 1985 Jul-Aug;19(7-8):540-7.

[7] Prof. Dr. Willem Oosterlinck, UGent en Dr. Koenraad van Renterghem, Virgajesseziekenhuis Hasselt, Urineweginfecties, Syllabus samenvatting les, p.5, IPSA-cyclus Urinewegen 2010.

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 28 augustus 2013


Uw basiskennis opfrissen met Farmamozaïek?

Zie volgend(e) onderwerp(en): Nitrofuraanderivaten

Expert: 
lucls5261