Skip to Content

wat is de plaats van hoog-geconcentreerd hyaluronzuur-gelen (type gengigel, aftamed) in de behandeling van aften? Is de evidentie van werking hiervan bewezen?

De topische toepassing van hyaluronzuur bij aften is vooralsnog weinig onderbouwd en niet algemeen erkend. Het aantal studies is beperkt, maar de resultaten daarvan zijn wel gunstig.

Aften

Een aft (stomatitis aphthosa)  is een pijnlijk grijswit zweertje in de mond van ca. 5 tot 10 mm in doorsnede. Aften komen vooral voor op het wangslijmvlies, het tandvlees en het verhemelte, maar ook de tong kan worden aangetast. De meeste mensen hebben ooit wel eens een aft gehad. Als iemand jarenlang geplaagd wordt door de frequente vorming van aften in de mond spreekt men van recidiverende orale ulceraties [1].

Er is vandaag geen sprake van een oorzakelijk verband tussen aften en hyaluronzuurgebrek. Wat de oorzaak van aften betreft verwijzen we naar een oudere Q-box vraag .

Hyaluronzuur

Hyaluronzuur (HZ)(syn. hyaluronan) is een lineair polymeer van het disaccharide glucuronzuur -N-acetylglucosamine. Het is het hoofdbestanddeel van gewrichtsvloeistof  (synoviaal vocht) en speelt daar de rol van smeermiddel en stootkussen.  Om die reden worden HZ-preparaten bij osteoartritis in de knie gespoten, evenwel met wisselend succes.
HZ speelt ook een belangrijke rol in weefselherstelprocessen waaronder:

  • de activering en sturing van ontstekingsreacties;
  • stimulering van celgroei, celmigratie, angiogenese en re-epithelisatie;
  • remming van collageen- en lidtekenvorming.

Deze rol van HZ verklaart zijn andere toepassingen, met name de bevordering van heling van veneuze ulcera, diabetische ulcera en snijwonden. Ook bij heelkunde, vooral na oogheelkunde, wordt HZ frequent toegepast [2]. Het wordt aangebracht in de voorkamer bij oogheelkundige ingrepen teneinde de integriteit van de oogstructuren te behouden. In ernstige gevallen van conjunctivitis sicca en bij brandwonden wordt het ook op de cornea aangebracht.

 

Hyaluronzuur bij aften

De toepassing bij aften is vooralsnog weinig onderbouwd en niet algemeen erkend. Het aantal studies is beperkt, maar de resultaten daarvan zijn wel gunstig. We vonden slechts 2 studies. We citeren ook een derde studie, die betrekking had op een gecombineerd preparaat van een NSAID en hyaluronzuur.
Om de werking van een topisch HZ-preparaat (0.2% in gel) aan te tonen, namen  100 patiënten met  recidiverende orale ulceraties deel aan een gerandomizeerde,  placebo gecontroleerde, dubbel-blind trial. De deelnemers werden tijdens een periode van 60 minuten na applicatie van nabij gevolgd en aan hen werd gevraagd na 5, 10, 15, 30, 45 en 60 minuten hun pijngewaarwording uit te drukken op een visuele pijnschaal.  Daarna dienden zij de evolutie van de pijn en van de ulcera  in een dagboek te registreren gedurende de 7 dagen dat het preparaat verder werd gebruikt.

Zowel topisch HZ en placebo brachten een significante pijnreductie teweeg (P = 0.0004) gedurende de eerste 30 min na applicatie. Daarna daalden de scores terug naar de basislijn voor beide groepen. Patienten behandeld met topisch HZ registreerden minder ulcera op dag 5 in vergelijking met placebo (P < 0.001). Op dag 4 was ook het aantal nieuwe ulcera lager bij de behandelingsgroep (P = 0.047).

De auteurs concluderen dat topisch HZ (0.2%) zinvol kan zijn bij de behandeling omwille van ulcushelende en ulcus remmende werking. De pijnreductie bij aanvang wordt toegeschreven aan een barrière effect [3].

Een gelijkaardige studie had plaats op 33 patiënten, waarvan nagenoeg de helft leed aan recidiverende orale ulceraties en de andere helft aan de Ziekte van Behçet. 75.8% ondervonden verlichting van de pijn. Bij  57.6% van de patiënten bleek het aantal ulcera licht af te nemen. 78.8% van de ulcera verminderde in grootte. Ook de inflammatoire tekenen, zwelling en lokale opwarming verbeterden na behandeling. Bijwerkingen werden niet geobserveerd. Er waren geen verschillen in effect tussen  patiënten met recidiverende orale ulceraties of met de Ziekte van Behçet [4].

Een andere optie bestaat uit een preparaat met 3% diclofenac in 2.5% hyaluronzuurgel. In een gerandomizeerde, dubbelblinde studie werden 60 gezonde volwassenen met aften ingedeeld in drie behandelingsgroepen: een groep kreeg een eenmalige dosis 3% diclofenac in 2.5% HZ-gel, een tweede groep 2.5% HZ-gel  en een derde groep een 3% lidocainepreparaat. 10 minuten na applicatie van de gel werd 48% pijnreductie (p < 0.01) waargenomen. Er was qua pijnreductie geen significant verschil tussen de drie groepen. 2 tot 6 u na applicatie bleek een 35 - 52% pijnreductie (p < 0.01) te worden gerapporteerd na diclofenac in HZ-gel, terwijl HZ-gel alleen en lidocaine geen significante pijnreductie gaf [5].

Referenties: 

[1] http://nl.wikipedia.org/wiki/Afte

[2] Micromedex 2.0

[3] Nolan A, Baillie C, Badminton J, Rudralingham M, Seymour RA., The efficacy of topical hyaluronic acid in the management of recurrent aphthous ulceration, J Oral Pathol Med (2006) 35: 461–5.

[4] Lee JH, Jung JY, Bang D., The efficacy of topical 0.2% hyaluronic acid gel on recurrent oral ulcers: comparison between recurrent aphthous ulcers and the oral ulcers of Behçet's disease., J Eur Acad Dermatol Venereol. 2008 May;22(5):590-5. Epub 2007 Dec 17.

[5] Saxen MA, Ambrosius WT, Rehemtula al-KF, Russell AL, Eckert GJ., Sustained relief of oral aphthous ulcer pain from topical diclofenac in hyaluronan: a randomized, double-blind clinical trial, Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 1997 Oct;84(4):356-61.

Auteur:
Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 27 november 2012


Uw basiskennis opfrissen met Farmamozaïek?

Zie volgend(e) onderwerp(en): Hyaluronzuur

Expert: 
lucls5261