Skip to Content

Zijn er producten tegen muggen die mogen gebruikt worden bij kinderen onder de 1 jaar? Mag bijvoorbeeld citronella -olie gebruikt worden?

Bij DEET is voorzichtig gebruik aan te raden om systemische absorptie te vermijden. Voor geen enkele van de overige courante insectenwerende stoffen zijn er aanwijzingen van enige toxiciteit. Dat die absoluut onbestaande is, is daarmee niet aangetoond maar wordt ook niet tegengesproken door 10-tallen jaren veelvuldig gebruik. Omdat het risico voor systemische absorptie bij baby's groter is, ondermeer door hun lager totaal lichaamsoppervlak , blijven de producenten toch zeer voorzichtig in hun aanbevelingen. De minste restricties qua gebruik bij baby's vonden we voor het als biopesticide bestempeld IR3535.

Opmerking vooraf: niet DEET-bevattende producten zijn hetzij natuurproducten hetzij meer recente synthetische producten. Ze zijn in elk geval minder onderzocht.

Feiten over DEET

Synoniemen : DEET, N,N-diethyl-meta-toluamide

Commerciële producten (1): ANTI-BRUMM FORTE®,  AZARON® INSECTENWERENDE SPRAY,  CARE PLUS®,  MOUSKITO SUN TRAVEL® (met citronellol, linalool, geraniol, citral, limoneen + zonnefilter),  MOUSKITO TRAVEL® (met citronella),  MOUSKITO TROPICAL® (met citronella + lavendel),  MOUSTICOLOGNE CARAIBES® (met ethohexadiol), MOUSTIMUG®, PARAZEET TROPICAL® NORMALE HUID,  TIQ AOUTA®, TIX FREE®.

Bij welke leeftijd (1):  Voor zover als vermeld, wordt bij deze producten steeds aangegegeven dat het product bedoeld is voor gebruik vanaf 3 of zelfs 5 jaar.

Toxiciteit (2): DEET (N,N-diethyl-meta-toluamide) is al bekend van in de jaren vijftig van de vorige eeuw en is vandaag  de meest effectieve en massaal gebruikte  insectenwerende  stof.

Toxicologische onderzoeken bij dieren tonen geen ongewenste effect aan. Bij de dermatologische proeven werd de huid van dieren blootgesteld  aan hoeveelheden tot 250-300 mg/kg/dag . Bij een eenmalige applicatie per dag wordt geschat dat een volwassen persooon met een gemiddeld gewicht wordt blootgesteld aan 12.1 mg/kg/dag DEET, een kind van 12 aan 37.63 mg/kg/dag.

Meer informatie komt voort uit gevalstudies. De gerapporteerde problemen waren nagenoeg altijd een gevolg van systemische absorptie door verkeerd dermaal gebruik (te frequent, te langdurig, te hoge concentratie vb. 95%) of van accidentele inname, inhalatie of contact met de ogen. Case reports melden voornamelijk neurologische effecten onder vorm van plotse aanvallen (seizures) bij kinderen en volwassenen. In mindere mate werden ook tremor, encefalopathie, coma tot zelfs de dood gerapporteerd .

De EPA (2006) besluit in haar aanbevelingen dat DEET niet acuut toxisch noch carcinogeen is aan de geteste doses, dat de gerapporteerde gevallen niet met zekerheid aan DEET toe te schrijven zijn en dat, mocht dit toch zo zijn, de incidentie daarvan niet hoger bedraagt dan  1 op een miljoen. Om problemen te voorkomen moeten  DEET-producten de nodige instructies bevatten die het correct gebruik bevorderen.

In de Folia van mei 2009  (3) lezen we volgende advies:

"DEET is ook een goede eerste keuze als repellant bij kinderen (concentratie van 20 tot max. 30%). Enkele tips voor een veilig gebruik van DEET bij kinderen: slechts gebruiken vanaf de leeftijd van 2 maanden, zo weinig mogelijk huidoppervlak insmeren (zo veel mogelijk beschermende kledij dragen, zie hoger), toepassing op de handen van het kind vermijden gezien het frequent contact met de ogen en de mond, het product afwassen wanneer bescherming niet langer nodig is, de repellant bewaren buiten bereik van kinderen."

Feiten over IR3535

Synoniemen: IR3535: ethylbutylacetylaminopropionate, 3-(N-butyl-N-acetyl)-propionzuurethylester, ethyl-N-acetyl, N-butyl-beta-alaninaat

Commerciële producten (1): ANTIPICK®, AZARON® INSECTENWERENDE ROLL-ON( + reeks vluchige olieën), FREE-PIC®, GUEP AWAY®, MANOUKA, MOUSKITO®, MOUSKITO SUN BABY (met zonnefilter), MOUSTICOLOGNE CAMARGUE®, MOUSTICOLOGNE CLASSIC® (+ ethohexadiol), MOUSTIMUG® KIDS, P.KO® (+ reeks vluchtie olieën), PARAZEET®: TROPICAL GEVOELIGE HUID.

Bij welke leeftijd (1): Meestal is er bij deze producten geen vermelding van minimumleeftijd voor gebruik. Bij sommige producten is aangegeven dat het product kan aangewend worden bij baby's. Bij slechts enkele producten wordt een hogere minimumleeftijd van 1 of zelfs 3 jaar aanbevolen

Toxiciteit (4): IR3535 is structureel verwant met het natuurlijke b-alanine, dat zelf ook insectenwerende eigenschappen vertoont. Het wordt al meer dan 20 jaar in Europa gebruikt zonder neveneffecten. Toxiciteitstesten wijzen uit dat het zelfs bij ingestie, inhalatie of huidapplicatie geen enkele schadelijke werking vertoont (LD50>5000mg/kg in ratten). Oogirritatie kan voorkomen als het producten in de ogen komt. Het gezondheidsrisico voor IR3535 wordt als minimaal tot niet-bestaande beschouwd, temeer er in al die jaren, ook zonder enige waarschuwingen of bijzondere voorzorgen op de gebruiksaanwijzingen, geen significante bijwerkingen of incidenten werden genoteerd. Blijft natuurlijk het feit dat de veiligheid voor baby's of zwangeren daarmee niet rechtstreeks is aangetoond.

Feiten over Picaridin (KBR3023)

Synoniemen: KBR3023,  hydroxyethylisobutylpiperidinecarboxylaat, 1-piperidinecarboxylzuur, 2(2-hydroxyethyl)-1-methylpropylester, 1-(1-methylpropoxycarbonyl)-2-(2-hydroxyethyl)piperidine, picaridine, icaridine, Bayrepel®, Saltidin®.

Commerciële producten (1):  CARE PLUS® FOR KIDS , CARE PLUS®: REPEL-IT®, MOUSTICOLOGNE® GEMIDDELD KLIMAAT, MOUSTICOLOGNE® STERK, PARAZEET®TEKEN

Bij welke leeftijd (1): Indien vermeld zijn de aanbevelingen  qua leeftijd: boven 2 jaar.

Toxiciteit (5): Uit studies op laboratoriumdieren (ratten, konijnen) blijkt dat Picaridin lage acuut orale, inhalatie- en dermale toxiciteit en geen mutageniciteit vertoont. Ook na langdurige blootstelling van proefdieren aan grote hoeveelheden waren de effecten beperkt tot een wat verdikte huid, huidirritatie en zwaardere levers. De nakomelingen van de behandelde dieren ondervonden geen enkele schade.
Huidirritatie kan een zeldzame  keer voorkomen. Bij contact met de ogen is oogirritatie mogelijk.  Blijft natuurlijk ook hier het feit dat de veiligheid voor baby's of zwangeren daarmee niet rechtstreeks is aangetoond.

Feiten over menthaandiol

Synoniemen: p-Menthanediol: p-menthane-3,8-diol, het werkzaam bestanddeel van citroeneucalyptus (Corymbia citriodora), Citrodiol, PMD

Commerciële producten (1):  ANTI-BRUMM NATUREL® 75ML SPRAY

Bij welke leeftijd (1):  te gebruiken vanaf 1 jaar.

Toxiciteit (6): p-Menthanediol is een natuurproduct uit de citroeneucalyptus maar wordt ook synthetisch bereid. Structureel is het verwant aan menthol.
In studies met laboratoriumdieren worden geen toxische effecten genoteerd, behalve irritatie van de ogen bij rechtstreeks contact. De nodige aanduidingen op het product moeten de gebruiker erop attent maken dat het ver van de ogen moet verwijderd blijven. Indien correct gebruikt vallen er geen gezondheidsrisico's te verwachten, ook niet bij kinderen en andere risicopopulaties.

Citronelle en  vlugoliën

Commerciële producten (1):   CALMIDERM® PATCH,  CARE PLUS®: BIO, DAPIS® SPRAY,  PARAZEET® CITRONELLA,  SANAIR® LAVENDELROLLER.

Producten op basis van plantaardige stoffen zijn niet toxisch maar ook maar zeer kort werkzaam (bijvoorbeeld citronella is maar enkele minuten werkzaam) en worden dus niet aanbevolen.

Conclusie en globaal advies

De bedrijven zijn zeer voorzichtig in hun raadgevingen betreffende de minimale gebruiksleeftijd voor insecten repellents. Uit de literatuur blijkt er nochtans weinig redenen tot ongerustheid, eventueel met iets meer voorbehoud voor systemische effecten van DEET.

Het al beperkte risico voor DEET wordt nog minder relevant voor tropenreizigers, die zich moeten beschermen tegen veel ergere kwalen zoals de dengue- en chikungunya overbrengende muggen , die overdag steken, en de malariamug, die 's avonds en 's nachts toeslaat.  Toch raad ook het Tropisch Instituut aan bij kleine kinderen (vanaf 2 maand) en zwangere vrouwen het gebruik van DEET te beperken tot 1 applicatie per dag.

Volgende adviezen worden best in acht genomen  (7,8):

  • des te hoger de concentratie des te langer de bescherming duurt. Kies in functie daarvan de laagst mogelijke concentratie. Wel de hele blootgestelde oppervlakte besmeren, maar net genoeg product gebruiken
  • laat niet toe dat kinderen zichzelf insmeren
  • vermijd gebruik bij kinderen <2 maand
  • bij kinderen tussen 2 en 12 jaar maximaal éénmaal per dag DEET-producten aanbrengen en de concentraties beperken tussen 10- 30%.
  • bij zwangerschap is het gebruik van repellents op basis van DEET toegestaan. Beperk best tot 1 applicatie per dag.
  • houd de kinderhanden vrij van repellent, om te verhinderen dat het product zo in contact zou komen met de mond of de ogen.
  • bewaar producten ver buiten bereik van kinderhandjes.
  • was de restanten van de repellent van de huid af wanneer bescherming niet langer nodig is.
  • niet onmiddellijk herhalen
  • langdurig frequent gebruik vermijden.
  • repellents met ingebouwde zonnefilter zijn af te raden omdat ze nodeloos overgebruik kunnen stimuleren door hun dubbele functie.

Het Tropisch Instituut raadt  tropenreizigers aan zich met alle denkbare fysieke barrières (kleding, muskietengaas)  te omringen,  repellent op kleding aan te brengen, insectenverdelgende middelen (op basis van pyrethrum, deltamethrine, permethrine) te verspreiden in de ruimte en muskietennetten en kleding daarmee te impregneren.

  • gebruik netten over babybedjes, baby-parken, buggy's enz ..
  • dek de huid zoveel af met kleding (lange broek, botten over de broek, lange mouwen).
  •  repellent aanbrengen op kleding, muskietengaas; de werkzaamheid hiervan ligt wellicht toch een stuk lager.

DEET blijft meer effectief dan de ander producten.  Qua veiligheid voor baby's vonden we de minste restricties bij IR3535, dat als een biopesticide bestempeld wordt. Meer info over de pro's en contra's van de diverse middelen: zie referenties  (9,10).  Volledigheidshalve weze nog vermeld dat andere aspecten met betrekking tot insect repellants besproken worden in vroegere Q-box vragen (11,12,13).

Referenties: 
  1.  (1) www.farmacompendium.be
  2.  (2) http://www.epa.gov/teach/chem_summ/DEET_summary.pdf
  3.  (3) Folia Pharmacotherapeutica,  mei 2009: http://www.bcfi.be/Folia/index.cfm?FoliaWelk=A2009
  4.  (4) IR3535  fact sheet:  http://www.epa.gov/oppbppd1/biopesticides/ingredients/factsheets/factsheet_113509.htm
  5.  (5) Picaridin fact sheet: http://www.epa.gov/opprd001/factsheets/picaridin.pdf
  6.  (6) Menthaandiol fact sheet: http://www.epa.gov/pesticides/biopesticides/ingredients/factsheets/factsheet_011550.htm
  7.  (7) ITG-adviezen - Malaria : maatregelen tegen muggenbeten: http://www.itg.be/ITG/Uploads/MedServ/nmedasso3.pdf
  8.  (8) http://en.wikipedia.org/wiki/Insect_repellent
  9.  (9) How to Choose Insect Repellent (http://www.rei.com/expertadvice/articles/insect+repellent.html )
  10.  (10) Insect Repellents   http://emedicine.medscape.com/article/1088411-overview
  11.  (11) Q-box-vraag: Muggenpreventie bij zwangere vrouwen : is IR3535 veilig? http://q-box.be/node/113
  12.  (12) Q-box-vraag:  Beschermt DEET ook tegen spinnen? http://q-box.be/node/181
  13.  (13) Q-box-vraag:  Men heeft mij vroeger bijgebracht dat DEET over heel de blootgestelde oppervlakte moet gesmeerd worden. Nu zegt er een vertegenwoordiger dat gewoon wat strepen trekken voldoende is. Verder zou 30% voldoende zijn?  http://q-box.be/node/129

Auteur:

Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie:  17 november  2011

Expert: 
lucls5261