Skip to Content

welke specialiteit kan men geven aan een man van 40 jaar die last heeft van stressless legs?

Op de eerste plaats komen niet-medicamenteuze lifestyle maatregelen en het vermijden van geneesmiddelen die de ziekte verergeren. We gaan ervan uit dat de vraag over restless legs syndroom (RLS) gaat (niet stressles legs). Antiparkinsonmiddelen zijn de meest werkzame middelen bij RLS. Ze kunnen na langdurig gebruik minder werkzaam worden en de symtomen doen uitbreiden. Ook niet-dopaminerge medicatie, slaapmiddelen en spierrelaxantia, anticonvulsiva en zwakke narcotische pijnstillers, kunnen helpen als aanvulling of indien dopaminerge medicatie weinig effect heeft.

Wat is het restless legs syndrome?

Het "restless legs syndrome (RLS)" of "het syndroom van rusteloze benen" is een neurologische aandoening die vooral gekenmerkt wordt door een onweerstaanbare en dwingende drang om de benen te bewegen. Deze "acathisie" gaat dikwijls gepaard met paresthesieën of een gevoel van ongemak in de benen, maar is zelden pijnlijk. De symptomen treden vooral op bij het slapengaan en ’s nachts. De klachten verminderen bij beweging, maar nemen toe in rust (zitten, liggen). De symptomen kunnen zich met de tijd uitbreiden tot de armen en de romp en steeds vroeger in de loop van de dag optreden.

RLS kan variëren van mild tot ernstig. Bij milde vormen van RLS kunnen patiënten maandenlang symptoomvrij blijven. Er bestaat ook een familiaal erfelijke variant, die op zeer jonge leeftijd kan beginnen, alleszins onder de 45 jaar, en levenslang tot uiting komt. RLS blijkt een dikwijls miskend probleem te zijn in de pediatrie.

RLS is, tussen de gekende slaapstoornissen, de aandoening die de meest ernstige slaapproblemen veroorzaakt. Patiënten slapen gemiddeld slechts 5 uur per nacht. Velen hebben derhalve een groot chronisch slaaptekort. Concentratieproblemen, stemmingsstoornissen, draaierigheid en slecht functioneren overdag zijn het gevolg. Dit zijn ook dikwijls de klachten waarmee de patiënt zich aanbiedt bij de arts. Door het ontbreken van de primaire symptomen overdag, werd RLS lange tijd als psychogeen beschouwd. Ook de terminologie die patiënten gebruiken bij het beschrijven van hun nachtelijke klachten blijkt zo divers, dat artsen de verbinding met RLS niet gemakkelijk maken. Nogal wat andere aandoeningen veroorzaken gelijkaardige klachten en de differentiële diagnose is moeilijk. Hoewel RLS nu als neurologische aandoening bekend is, wordt een groot percentage niet, laat of fout gediagnosticeerd .

Prevalentie

De prevalentie van RLS varieert naargelang de studie tussen 3 en 10%, neemt toe met de leeftijd, en lijkt hoger te liggen bij de vrouw dan bij de man. RLS is ook frequenter gerapporteerd bij zwangere vrouwen, en bij patiënten met nierproblemen, ijzerdeficiëntie, perifere neuropathie, reumatoïde artritis of de ziekte van Parkinson (secundaire RLS). In een belangrijk aantal gevallen gaat het om een idiopathische aandoening (primaire RLS) waarbij de diagnose berust op de klinische voorgeschiedenis. De oorzaak is in die gevallen dus niet bekend.

Beschikbare medicatie

Antiparkinsonmiddelen zijn de meest werkzame middelen bij RLS. Dit ondersteunt de geldende hypothese dat RLS het gevolg zou zijn van een gebrekkige signaaloverdracht binnen dopaminerge zenuwbanen. Postsynaptische zenuwcellen zouden minder gevoelig geworden zijn voor dopamine. Antiparkinsonmiddelen helpen om de onwillekeurige bewegingen van de benen te onderdrukken en zo onrechtstreeks de slaapkwaliteit te verbeteren. De benodigde dosissen zijn lager dan deze toegepast bij de ziekte van Parkinson.

Dopaminerge medicatie is niet zonder bijwerkingen en moet voorbehouden worden aan patiënten wiens slaap- en levenskwaliteit of wiens dagelijks functioneren ernstig lijdt onder de gevolgen van de ziekte. Bij langdurig gebruik bestaat er een risico van tachyfylaxie (snelle daling van de respons) en verergering van de symptomen. Dat komt meer voor met levodopa dan met de andere dopamine-agonisten. De beste manier om geleidelijke uitbreiding van symptomen bij langdurig gebruik zo lang mogelijk te vermijden is de dosis zo laag mogelijk te houden en producten te verkiezen of over te schakelen naar producten met een lange werkingsduur of naar een niet-dopaminerge medicatie.

Met de niet-dopaminerge medicatie worden bedoeld: slaapmiddelen en spierrelaxantia (voornamelijk clonazepam), anticonvulsiva (pregabaline, gabapentine) en zwakke narcotische pijnstillers (vb. dextropropoxyfeen, tramadol, tilidine, codeïne). Deze middelen worden als tweede lijnsmedicatie naar voor geschoven om de symptomen te verlichten. Dikwijls is een combinatie van dopaminerge en niet-dopaminerge medicatie noodzakelijk om een goed resultaat te bereiken.

Richtlijnen voor de behandeling

The European Restless Legs Syndrome Study Group publiceerde in februari 2011 basisrichtlijnen voor de behandeling van RLS in de eerstelijnszorg.

Niet medicamenteuze maatregelen

De behandeling van RLS berust meestal op algemene lifestyle maatregelen die er op gericht zijn de patiënt gerust te stellen, de slaap te verbeteren, langdurig stil staan of stil zitten te vermijden. Stappen, stretching, relaxatieoefeningen en massage zouden een gunstig effect hebben op de aanvallen van RLS, maar harde bewijzen daarvan zijn er niet.

In de mate van het mogelijke moet het gebruik van geneesmiddelen worden vermeden, die RLS kunnen verergeren, zoals centrale stimulantia, tricyclische antidepressiva, diuretica, calciumantagonisten, dopamine-antagonisten en fenytoïne. Roken, alcohol en caffeïne worden om dezelfde reden ook best achterwege gelaten.

De genoemde maatregelen volstaan dikwijls om de symptomen weg te nemen. Bij een aantal patiënten zijn de niet-medicamenteuze maatregelen evenwel onvoldoende en kan een medicamenteuze behandeling soelaas brengen.

Medicamenteuze behandeling

Secundaire vormen van RLS vergen uiteraard in eerste instantie een behandeling van de primaire oorzaak, zoals compensatie van ijzertekort enz... Bijkomende symptomatische behandeling met specifieke RLS-medicatie dient vervolgens individueel te worden bekeken maar is veelal niet nodig.

Indien de symptomen ernstig doch niet zodanig frequent zijn, dat een dagelijkse behandeling vereist is, worden pramipexol (MIRAPEXIN®) of levodopa (PROLOPA®) als meest geschikt naar voor geschoven. Ook zwak werkende opioïden kunnen helpen bij intermittente RLS of, indien vooral de slaapstoornis dient aangepakt, is clonazepam een mogelijke oplossing.

Aan patiënten die wel een dagelijkse behandeling behoeven wordt in de eerste lijn pramipexol, ropinirol (REQUIP®) of rotigotine (NEUPRO®) voorgeschreven. Een lage dosis volstaat indien alleen nachtelijke klachten moeten behandeld worden. Als er ook overdag klachten zijn wordt het langer werkzaam transdermaal rotigotine aangeraden. Een niet-dopaminerge tweedelijnsbehandeling bestaat uit zwakke opoïden of de hogergenoemde anti-epileptica. Langdurig gebruik van opiaten moet wel vermeden worden omwille van mogelijke verslavingsproblemen.

Referenties: 
  1. Folia Pharmacotherapeutica, december 2004, Behandeling van het "restless legs syndrome" (http://www.bcfi.be/Folia/Index.cfm?FoliaWelk=F31N12D )
  2. Medline Plus, Health Topics, Restless Legs (http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/restlesslegs.html )
  3. Scholz H, Trenkwalder C, Kohnen R, Riemann D, Kriston L, Hornyak M., Dopamine agonists for restless legs syndrome, Cochrane Database Syst Rev. 2011 Mar 16;3:CD006009.
  4. Khatwa U, Kothare SV., Restless legs syndrome and periodic limb movements disorder in the pediatric population, Curr Opin Pulm Med. 2010 Nov;16(6):559-67.
  5. Garcia-Borreguero D, Stillman P, Benes H, Buschmann H, Chaudhuri KR, Gonzalez Rodríguez VM, Högl B, Kohnen R, Monti GC, Stiasny-Kolster K, Trenkwalder C, Williams AM, Zucconi M., Algorithms for the diagnosis and treatment of restless legs syndrome in primary care, BMC Neurol. 2011 Feb 27;11:28. (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3056753/?tool=pubmed )

Auteur: Luc Leyssens

Datum laatste actualisatie: 17 mei 2011
 

Expert: 
expert